Nelly's

.....Έφυγε σαν σημερα 17 Αυγούστου 1998.
Είναι γεγονός ότι στους τοίχους των Μουσειων της ΕΣΤΙΑΣ Νέας Σμύρνης κοσμούν & δικές της μοναδικές φωτογραφίες χαρισμενες με αγάπη από την ίδια. . . για την Μικρασιατική Κιβωτό όπως μας αποκαλούσε!!!!
Για την "δικιά μας" υπεροχη Μικρασιατισα Nelly's που σαν σήμερα "έφυγε"
Γεννημένη στο Αϊδίνι της Μικράς Ασίας το 1899 η Έλλη Σουγιουλτζόγλου-Σεραϊδάρη, γνωστή επαγγελματικά με το όνομα Nelly’s, εκτός από πρώτη Ελληνίδα φωτογράφος, υπήρξε μία από τις μεγαλύτερες φωτογράφους διεθνώς.
Από εύπορη οικογένεια της πόλης, ζει αληθινά ευτυχισμένα παιδικά χρόνια, όπως φανερά καταγράφεται από την ίδια στο αυτοβιογραφικό της λεύκωμα, ανυποψίαστη για όσα επρόκειτο να συμβούν: ο πρώτος ξεριζωμός από το Αϊδίνι όταν το καταστρέφουν οι Τούρκοι το 1919 και καταφεύγουν οικογενειακώς στη Σμύρνη· η οριστική καταστροφή του 1922 που πληροφορείται από μακριά, αφού σπουδάζει ήδη ζωγραφική στη Δρέσδη. «Η οικογένειά μου είχε διασωθεί, βρισκόταν στην Αθήνα, αλλά είχαμε χάσει τα πάντα. Τότε σκέφτηκα ότι έπρεπε να κάνω κάτι ως επάγγελμα για να ζήσω εγώ, να βοηθήσω και την οικογένειά μου, και σκέφτηκα τη φωτογραφία, που την εποχή εκείνη στη Γερμανία ήταν πολύ ανεπτυγμένη».
Το σοκ από την αναπάντεχη καταστροφή και οι τραυματικές μνήμες θα τη συνοδεύουν για πάντα και μαζί με την ευαισθησία και την αθωότητα που από τη φύση της διαθέτει θα της δημιουργήσουν την ανάγκη να ζήσει ανιστορικά και πέρα από τα δεσμά του χρόνου στην πιο ταραγμένη περίοδο του αιώνα. Η φωτογραφία προσφέρεται γι' αυτήν ως βιοποριστική λύση αλλά και ως «αίρεσις βίου». «Εκτοτε δεν θέλησα να πατήσω ξανά το πόδι μου στην Τουρκία.Οι δικοί μου όταν ησύχασαν τα πράγματα επισκέφθηκαν τα μέρη εκείνα, όπως και άλλος κόσμος. Εγώ δεν θέλησα ποτέ να πάω. Ηθελα να μείνω με τις εντυπώσεις που είχα από τα καλά χρόνια».
* Τα «γυμνά της Ακρόπολης»
Με πρώτο δάσκαλο στη φωτογραφία τον Hugo Erfurth, διάσημο πορτρετίστα της Δρέσδης και μεγάλο κλασικό της εποχής, θεμελιώνει τις βάσεις της. Είναι αυτός που αποτύπωσε κατά τον καλύτερο τρόπο την τέχνη της Μ. Βίγκμαν, της πιο διάσημης χορεύτριας του Μεσοπολέμου στην Ευρώπη. Αν όμως στον Ερφουρτ οφείλει την κλασική της παιδεία, στον Franz Fiedler οφείλει «την ελευθερία και όλη αυτή την πολυμορφία στη θεματική και το στυλ.Αυτός μου άνοιξε τον δρόμο».
Θα παραμείνει ωστόσο κλασική, προσηλωμένη στο νεορομαντικό και ελληνοκεντρικό ιδεώδες της γενιάς του '30, χωρίς να ακολουθήσει τα ποικίλα καλλιτεχνικά ρεύματα της εποχής. Αυτή την κληρονομιά κουβαλάει στο σεντούκι της όταν επιστρέφει στην Ελλάδα το 1924 και ανοίγει το πρώτο στούντιο στην οδό Ερμού για να γίνει η φωτογράφος της καλής αθηναϊκής κοινωνίας.
Οταν το 1927 φωτογραφίζει γυμνή στην Ακρόπολη την πρίμα μπαλαρίνα της Οπερά Κομίκ, τη Μόνα Πάιβα, ξεσπάει σάλος. «Τα ήθη της εποχής εκείνης ήσαν τρομερά. Εγώ θεώρησα πολύ φυσικό να φωτογραφήσω ένα γυμνό στις αρχαίες κολόνες ­ στη Γερμανία εξάλλου όπου είχα σπουδάσει είχαν για πολύ φυσικό το γυμνό ως σπουδή. Ζήτησα λοιπόν από τον κ. Φιλαδελφέα να μου επιτρέψει να φωτογραφήσω τη Μόνα Πάιβα, που είχε ένα θαυμάσιο σώμα, γυμνή ανάμεσα στις κολόνες, κι αυτός μου έδωσε την άδεια». Θυμάται συγκινημένη πως το «Ελεύθερον Βήμα» (Νοέμβριος 1929) την υποστήριξε ευθύς εξαρχής με το άρθρο του Παύλου Νιρβάνα. «Αισθάνομαι μεγάλη ευγνωμοσύνη γιατί τότε ξεκινούσα τη σταδιοδρομία μου καικινδύνεψα να χαθώ αντί να διαπρέψω».
* Τη συνάντησα στο διαμέρισμά της στη Ν. Σμύρνη στα τέλη Οκτωβρίου βιολογικά κουρασμένη αλλά ακούραστη στην αγάπη της για τη φωτογραφία και τον κόσμο. «Θα μπορούσα ως τώρα να φωτογραφίζω γιατί το 'χω μέσα μου, αλλά δεν βλέπω πια», εξομολογείται συγκινημένη για τον καταρράκτη που την ταλαιπωρεί χρόνια, και πως «σταμάτησε επειδή τα μάτια της την πρόδωσαν και δεν μπορούσε να κάνει πια το mise en page».
Το κλασικό ιδεώδες
Ξεφυλλίζοντας κανείς σήμερα όλη αυτή την ενότητα των γυμνών και χορευτικών φωτογραφιών της Nelly's ­ από τις πρώτες σπουδές γυμνού στη φύση με τις χορεύτριες της Βίγκμαν το 1923, όταν ήταν άμεσα επηρεασμένη από τον δάσκαλό της Φ. Φίντλερ, ως τις Δελφικές Εορτές των Σικελιανών το 1930 και την επίσης διάσημη φωτογραφία της ουγγαρέζας χορεύτριας Νικόλσκα στην Ακρόπολη (με πέπλα πια) το 1931 ­ πιστοποιεί τον απόλυτο σεβασμό της προς το κλασικό ιδεώδες, τη γλυπτική προσέγγιση του χορού, που δίνει στα γυμνά σώματα μιαν αγαλμάτινη ομορφιά και τα αποσαρκώνει. Στις άχρονες και ατμοσφαιρικές αυτές εικόνες καταφέρνει να εμφυσήσει μια αδιόρατη ενέργεια και μια σπάνια αίσθηση ρυθμού απεικονίζοντας τελικά την κίνηση σε αρμονία με το φυσικό τοπίο και την αρχαία αρχιτεκτονική. «Αισθανόμουν τον χορό και θέλησα να αποτυπώσω την κίνηση»,θα πει. Το απόλυτο στυλιζάρισμα, η τεχνική του μπρομόιλ και η έμφαση στη σύνθεση καθορίζουν την αισθητική της, που ακολουθεί την πικτοριαλιστική σχολή. «Το μπρομόιλ ήταν μια τέχνη δύσκολη, σου έδινε τη δυνατότητα να επέμβεις πάνω στη φωτογραφία και νακάνεις διορθώσεις και εφέ. Καθώς πρώτη μου αγάπη ήταν η ζωγραφική, ήμουν από τους λίγους που επιδόθηκαν τόσο πολύ σε αυτό». Με την ποιητική της πειθαρχία μπόρεσε να κάνει τον χορό μια τέχνη που ζει, που διαρκεί, μια τέχνη που δεν είναι φευγαλέα πια.
Την ίδια εποχή στρέφεται όλο και περισσότερο στο τοπίο και στην αρχιτεκτονική για
να αποδείξει κι εδώ ότι δεν είναι η φωτογράφος του ενσταντανέ, του καθημερινού ή του τυχαίου. Παραμένει ρομαντική και διαχρονική. Η δική της Ελλάδα είναι η ιδέα της για την Ελλάδα που συχνά δεν συμπίπτει με την πραγματικότητα καθαυτή. Οι πολιτικές οξύτητες δεν βρίσκουν θέση στη ματιά της. Λατρεύει τη γαλήνια ύπαιθρο όπου οι προγονικές αξίες αντιστέκονται στις περαστικές ιδέες και όλα αυτά ήρεμα, χωρίς νοσταλγία για ένα παρελθόν που μοιάζει οριστικά ξεπερασμένο. Η συμβολή της στην οπτική αναπαράσταση της ελληνικής υπαίθρου είναι τεράστια, όπως αναφέρει σχετικά η Ειρήνη Μπουντούρη από μέρους του Φωτογραφικού Αρχείου του Μουσείου Μπενάκη. «Στα χρόνια 1927-1939 και κάτω από αντίξοες συνθήκες, ιδιαίτερα γιαμια γυναίκα, η Νέλλη όργωσε κυριολεκτικά την ελληνική ύπαιθρο, από τα Γιάννινα ως την Κρήτη και από την Κέρκυρα ως τη Ρόδο».
* Τα συμβατικά πορτρέτα
Τεράστιο χώρο στο σύνολο του έργου της καλύπτουν τα πορτρέτα καθώς μεγάλο μέρος της ζωής της ως φωτογράφου ήταν σχετικό με τον βιοπορισμό τόσο στην Αθήνα όσο και στη Ν. Υόρκη ­ το 1939 βρίσκεται στην Παγκόσμια Εκθεση της Ν. Υόρκης ως υπεύθυνη στο ελληνικό περίπτερο όταν ξεσπάει ο πόλεμος και οδηγείται μαζί με τον άνδρα της Αγγελο Σεραιδάρη σε υποχρεωτικό εκπατρισμό που θα διαρκέσει ως το 1966.
Αποτέλεσμα αυτής της φωτογραφικής δραστηριότητάς της είναι ένας μεγάλος αριθμός συμβατικών πορτρέτων μιας κοινωνίας που ανακαλύπτει τις δυνατότητες της νέας τέχνης που ανθεί υποκαθιστώντας τη ζωγραφική. Τον φακό της εμπιστεύονται σημαντικοί πολιτικοί και καλλιτέχνες ­ ο Βενιζέλος, ο Κουντουριώτης, ο Πλαστήρας, ο Τσιριμώκος αλλά και ο Μπρούνο Βάλτερ, ο Ενρίκο Καρούζο, ο Δημήτρης Μητρόπουλος ­ ενώ για το διάστημα 1930 ως 1939, όπου είναι διορισμένη ως επίσημη φωτογράφος του νεοσυσταθέντος Γραφείου Τύπου και Τουρισμού, φωτογραφίζει το βασιλικό ζεύγος. Η ίδια πάντως δεν έπαψε να εκφράζει τη διάθεσή της να μείνει μακριά από την πολιτική και την επιθυμία της να ανήκει σε όλο τον κόσμο. «Εγώ ποτέ δεν χρωματίστηκα πολιτικά. Εμείς στη Μικρά Ασία από μικροί μάθαμε όλοι ν' αγαπάμε τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Μόνον αυτόν ξέραμε κι αυτόν πιστεύαμε. Οσαχρόνια είμαι στην Ελλάδα δεν ανακατεύτηκα ποτέ μου στα πολιτικά, έβρισκα ότι δεν ήταν δουλειά μου. Ούτε και τώρα είμαι με το μέρος κανενός».
* Η περιπέτεια στην Αμερική
Η αμερικανική περίοδος της Νέλλης (1939-1966) συνδέεται με έναν πραγματικό αγώνα επιβίωσης τα πρώτα χρόνια. «Αναλάμβανα τις φωτογραφίες των γάμων της ελληνικήςπαροικίας και έτσι μπορέσαμε σιγά - σιγά να τα βγάλουμε πέρα». Η απόφαση να παραμείνουν με τον άνδρα της από ανάγκη στη Ν. Υόρκη δεν ήταν εύκολη. Συνέπεσε ωστόσο με ένα μεγάλο μεταναστευτικό κύμα προς τη νέα μητρόπολη των τεχνών, καθώς το Παρίσι και το Βερολίνο έπαυαν βαθμιαία να είναι κέντρα της πρωτοπορίας.
Η Νέλλη θα μείνει πιστή στα credo της ως επαγγελματίας φωτογράφος, δεν παραλείπει όμως να παρακολουθεί μαθήματα φωτορεπορτάζ ενώ συνεργάζεται και με το αμερικανικό περιοδικό Life, όπου δημοσιεύει φωτογραφίες με θέματα από την Ελλάδα. Η νοσταλγία για την πατρίδα έχει αρχίσει να ζωντανεύει όταν τη διώχνουν από το στούντιο που διατηρούσε στην καρδιά της Ν. Υόρκης και η επιστροφή έχει πια πρακτικά κίνητρα. «Με έβγαλαν από το στούντιο και δεν είχα πού να δουλέψω. Ο καινούργιος ιδιοκτήτης δεν σεβάστηκε τίποτα...»,θυμάται με πικρία. Θυμάται. Διαθέτει εξαιρετική μνήμη παρά τα 98 της χρόνια. Είναι μια φωτογραφική μνήμη με ακρίβεια και σαφήνεια. Δεν κομπάζει καθόλου για το ένδοξο παρελθόν της και διακρίνει κανείς μια σεμνότητα που περισσεύει καθώς αφηγείται τη ζωή της.
«Τα πρώτα χρόνια της επιστροφής στην Αθήνα (1966-1975) περνούσαν και κανένας δεν με θυμόταν, αλλά ούτε κι εγώ έδινα σημεία ζωής».
Σήμερα κυκλοφορούν περισσότερα από δέκα καλαίσθητα λευκώματα αφιερωμένα στη μεγάλη ελληνίδα φωτογράφο, που κατάφερε να γίνει εν ζωή θρύλος, ενώ περιμένει εναγωνίως την κυκλοφορία ενός ακόμη λευκώματος με φωτογραφίες της για την παλιά Αθήνα σε κείμενα του ιστορικού Δημ. Καμπούρογλου, πλήρης ετών και εικόνων.
Τα τελευταία χρόνια ζούσε στην πόλη της Νέας Σμυρνης ενώ ήταν βιολογικά κουρασμένη αλλά ακούραστη στην αγάπη της για τη φωτογραφία και τον κόσμο
"Θα μπορούσα ως τώρα να φωτογραφίζω γιατί το 'χω μέσα μου, αλλά δεν βλέπω πια"εξομολογείται συγκινημένη για τον καταρράκτη που την ταλαιπωρεί χρόνια, και πως "Σταμάτησε επειδή τα μάτια της την πρόδωσαν και δεν μπορούσε να κάνει πια το mise en page "
.....Έφυγε σαν σημερα 17 Αυγούστου 1998.

Οι Μινωίτες κατάγονταν από νεολιθικούς γεωργούς του Αιγαίου

Το DNA “μίλησε” για την καταγωγή των Μινωιτών

Οι Μινωίτες κατάγονταν από νεολιθικούς γεωργούς του Αιγαίου

Οι Μινωίτες και οι Μυκηναίοι είχαν μεγάλες γενετικές συγγένειες μεταξύ τους παρά τις όποιες διαφορές τους, κατάγονταν και οι δύο κυρίως από τους πρώτους νεολιθικούς γεωργούς στην περιοχή του Αιγαίου, ενώ οι σημερινοί Έλληνες είναι γενετικά παρόμοιοι σε μεγάλο βαθμό με τους Μυκηναίους. Αυτά είναι τα κυριότερα ευρήματα μιας νέας πρωτοποριακής έρευνας Ελλήνων και ξένων επιστημόνων, οι οποίοι για πρώτη φορά ανέλυσαν το αρχαίο DNA Μυκηναίων και Μινωιτών και το συνέκριναν με άλλους πληθυσμούς και με τους σύγχρονους Έλληνες.
Η αρχαιογενετική μελέτη, με επικεφαλής δύο Έλληνες γενετιστές του εξωτερικού, τον Ιωσήφ Λαζαρίδη του Τμήματος Γενετικής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ της Βοστώνης και τον Γιώργο Σταματογιαννόπουλο του Πανεπιστημίου Ουάσιγκτον του Σιάτλ, η οποία δημοσιεύθηκε στο κορυφαίο επιστημονικό περιοδικό “Nature”, εστίασε στην εποχή του Χαλκού (3η-2η χιλιετία π.Χ.).
Η προέλευση των Μυκηναίων και των Μινωιτών απασχολεί τους αρχαιολόγους για πάνω από έναν αιώνα. Η νέα μελέτη ρίχνει πλέον νέο γενετικό φως στην καταγωγή τους, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι οι Μινωίτες -οι δημιουργοί της πρώτης ευρωπαϊκής γραφής (της Γραμμικής Α, που δεν έχει ακόμη διαβασθεί)- είχαν βαθιές ρίζες στο Αιγαίο και δεν προέρχονταν από κάποιον άλλο μακρινό εξελιγμένο πολιτισμό εκτός αιγαιακού χώρου. Η γενετική ανάλυση συμπεραίνει ότι οι αρχικοί πρόγονοι τόσο των Μινωιτών όσο και των Μυκηναίων ήσαν κατά βάση ντόπιοι γεωργικοί πληθυσμοί από τη νεολιθική Δυτική Ανατολία, την ηπειρωτική Ελλάδα και τα νησιά του Αιγαίου.
Για πρώτη φορά μελετήθηκαν δείγματα αρχαίου DNA από οστά και δόντια 19 ατόμων, μεταξύ των οποίων δέκα Μινωιτών από την Κρήτη, από τις τοποθεσίες της Ιεράς Μονής Οδηγήτριας στα νότια του νομού Ηρακλείου και του σπηλαίου του Αγίου Χαραλάμπους στο οροπέδιο του Λασιθίου (2900-1700 π.Χ.), τεσσάρων Μυκηναίων από την Αργολίδα της Πελοποννήσου και τη Σαλαμίνα (1700-1200 π.Χ.) και τριών κατοίκων της νοτιοδυτικής Ανατολίας στην Τουρκία (2800-1800 π.Χ.). Αυτά τα αρχαία γονιδιώματα συγκρίθηκαν με το αρχαίο DNA 332 ανθρώπων από γειτονικές χώρες και 2.616 συγχρόνων (μεταξύ των οποίων δύο σημερινών Κρητών).
Όπως δήλωσε στο Αθηναϊκό και Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων (ΑΠΕ-ΜΠΕ) ο Ι. Λαζαρίδης, «οι πρώτοι Νεολιθικοί πληθυσμοί της δυτικής Ανατολίας και της Ελλάδας ήσαν εξαιρετικά ομοιογενείς, απόγονοι ενός κοινού πρωτο-γεωργικού πληθυσμού που εξαπλώθηκε από την 7η χιλιετία π.Χ. ανά την Ευρώπη.
Τα νέα δεδομένα της μελέτης μας αποδεικνύουν πως τόσο οι Μυκηναίοι όσο και Μινωίτες προέρχονται κατά βάση, σε ποσοστό 75% έως 85%, από αυτό τον πρωτο-γεωργικό πληθυσμό».

Η ανατολική και η βόρεια γενετική συνεισφορά
 Η έρευνα δείχνει ότι τόσο στους Μυκηναίους όσο και στους Μινωίτες υπάρχει επίσης μια μικρότερη ανατολική γενετική επιρροή, σε ποσοστό 10% έως 15%, από τη Δυτική Ασία, η οποία σχετίζεται με τους αρχαίους κατοίκους του Καυκάσου, της Αρμενίας και του Ιράν. Όμως οι Μυκηναίοι διέφεραν από τους Μινωίτες, επειδή είχαν στο DNA τους και μια βόρεια γενετική «συνεισφορά» από κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες της ανατολικής Ευρώπης και της Σιβηρίας.
Αντίθετα, οι Μινωίτες δεν εμφανίζουν τέτοια γενετική κληρονομιά από τους πληθυσμούς των βορείων στεππών. Αυτό, κατά τους ερευνητές, σημαίνει ότι οι μετανάστες- επιδρομείς από το Βορρά εξαπλώθηκαν στην ηπειρωτική Ελλάδα, αλλά δεν έφθασαν έως τη μινωική Κρήτη.
Σύμφωνα με τον κ. Λαζαρίδη, «οι Μυκηναίοι είναι γενετικά παρόμοιοι με τους Μινωίτες, αλλά έχουν κι ένα μικρό ποσοστό προέλευσης, της τάξης του 5% έως 15%, από βόρειους αρχαίους πληθυσμούς της ανατολικής Ευρώπης και Σιβηρίας, το οποίο δεν έχουν οι Μινωίτες.
H έρευνα δεν διαπίστωσε κάποιο διακριτό γενετικό «αποτύπωμα» ούτε των Αιγυπτίων ούτε των Φοινίκων στο DNA των Μινωιτών ή των Μυκηναίων.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, «αυτό οδηγεί σε απόρριψη της υπόθεσης ότι οι πολιτισμοί του Αιγαίου δημιουργήθηκαν από μετανάστες που προέρχονταν από παλαιούς πολιτισμούς εκείνων των περιοχών (Μέσης Ανατολής ή Αφρικής)».

Η γενετική συνέχεια των Ελλήνων
Όσον αφορά τους σημερινούς Έλληνες, η έρευνα δείχνει ότι είναι γενετικά παρόμοιοι με τους Μυκηναίους, οι οποίοι ήσαν οι πρώτοι που έγραψαν την ελληνική γλώσσα με τη Γραμμική Β. Όπως είναι αναμενόμενο, με το πέρασμα του χρόνου έχει σήμερα πια επέλθει μια επιπλέον μείωση της γενετικής επιρροής των πρωτο-γεωργών.
«Το κύριο συμπέρασμα από τη μελέτη μας», υπογραμμίζει ο κ. Λαζαρίδης,
«είναι πως η πληθυσμιακή ιστορία της Ελλάδας έχει χαρακτηριστικά σημαντικής γενετικής συνέχειας, αλλά όχι πλήρους απομόνωσης».
Οι ερευνητές τονίζουν ότι δυο βασικά ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν μελλοντικά, είναι πότε για πρώτη φορά οι κοινοί «ανατολικοί» πρόγονοι των Μινωιτών και των Μυκηναίων έφθασαν στο Αιγαίο και κατά πόσο οι «βόρειοι» πρόγονοι των Μυκηναίων έκαναν σποραδικές διεισδύσεις στην Ελλάδα για μεγάλο χρονικό διάστημα ή μία γρήγορη και μαζική μετανάστευση, όπως συνέβη στην Κεντρική Ευρώπη.
Στη μελέτη συμμετείχαν κορυφαίοι ξένοι επιστήμονες, όπως ο εξελικτικός γενετιστής Ντέηβιντ Ράιχ του Χάρβαρντ και ο Γιοχάνε Κράουζε, διευθυντής του Ινστιτούτου Μαξ Πλανκ για την Μελέτη της Ανθρώπινης Ιστορίας στην Ιένα της Γερμανίας.
Από ελληνικής πλευράς συμμετείχαν επίσης οι Γιάννης Σταματογιαννόπουλος και Δήμητρα Λοτάκη (Πανεπιστήμιο Ουάσιγκτον), Γιάννης Μανιάτης (Εργαστήριο Αρχαιομετρίας «Δημόκριτου»), o αείμνηστος Μανώλης Μιχαλοδημητράκης (Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Κρήτης), Γιώργος Κορρές (Τμήμα Αρχαιολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών) και οι αρχαιολόγοι Γιάννης Τζεδάκης, Αντώνης Βασιλάκης, Αναστασία Παπαθανασίου και Ελένη Κονσολάκη-Γιαννοπούλου.

Για ποια αγροτική ανάπτυξη μιλάμε;

Για ποια ανάπτυξη μιλάμε;

Του Νίκου Μπουνάκη*

Η συμφωνία για την ολοκλήρωση της 2ης αξιολόγησης και η «έξοδος» στις αγορές δημιούργησε - έστω και προσωρινά - ένα κλίμα αισιοδοξίας για την ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας και την έξοδο από την οικονομική κρίση.
Είναι όμως αυτό αρκετό; Αρκεί η ολοκλήρωση των αξιολογήσεων και η πρόσβαση στις αγορές για να ξεφύγει η ελληνική οικονομία από την κρίση που την ταλανίζει τα τελευταία χρόνια;;
Γιατί η ελληνική οικονομία δεν κατάφερε να αξιοποιήσει την πρόσβαση της στις αγορές;; και μάλιστα με πολύ χαμηλότερο κόστος δανεισμού που εξασφάλισε η συμμετοχή στην ΟΝΕ και το ευρώ;
Το θέμα, λοιπόν, δεν είναι να έχεις πρόσβαση σε κεφάλαια, είναι και πώς τα χρησιμοποιείς, και απ’ ότι φαίνεται εμείς δεν τα αξιοποιήσαμε αποτελεσματικά, λόγω της έλλειψης ενός σχεδίου που να αξιοποιεί τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της ελληνικής οικονομίας.
Ένας τομέας που η οικονομία μας παρουσιάζει συγκριτικά πλεονεκτήματα είναι ο αγρό-διατροφικός, που πάρα τα βήματα εκσυγχρονισμού του δεν έχει καταφέρει να εκμεταλλευτεί την τεράστια παγκόσμια ζήτηση σε τρόφιμα.
Τα τελευταία 25 χρόνια ο παγκόσμιος πληθυσμός αυξήθηκε κατά 37%, ενώ η κατά κεφαλήν κατανάλωση τροφίμων αυξήθηκε κατά 27%. Η ζήτηση σε τρόφιμα υπολογίζεται ότι θα αυξηθεί 60% έως το 2050. Ο κόσμος γεννάει και «πεινάει». Η Ευρώπη καταναλώνει και γερνάει.
Η συμμετοχή της Ευρώπης και της χώρας μας στην παγκόσμια παραγωγή αγροτικών και κτηνοτροφικών προϊόντων μειώνεται. Σε παγκόσμιο επίπεδο η ελληνική συμμετοχή έπεσε από το 0,8% το 1993 στο 0,3% το 2013. Η Ευρώπη και η Ελλάδα περνούν κρίση και στον πρωτογενή τομέα.
Το κόστος αυξάνεται η παραγωγή μειώνεται…
Εξετάζοντας τη διαχρονική συνεισφορά του Ελληνικού Αγροτικού Τομέα στην εγχώρια Ακαθάριστη Προστιθέμενη Αξία (ΑΠΑ), διαπιστώνουμε ότι αν και μειούμενη εξακολουθεί να είναι σημαντική. Αναλυτικότερα, η συμβολή του αγροτικού τομέα από 12% το 1995 μειώθηκε σε 9,1% το 2000 και σε 7,2% το 2014.
Αλλά:
Το κόστος παραγωγής, από το 2008 μέχρι και το 2015 καταγράφει αύξηση της τάξης του 50%. Σωρευτικά, στο διάστημα της πενταετίας 2009-2013 το αγροτικό εισόδημα μειώθηκε κατά 13 ποσοστιαίες μονάδες, πτώση η οποία σε απόλυτο μέγεθος αντιστοιχεί σε απώλεια της τάξεως των 922 εκατ. €.
Η παραγωγή αγροτικών προϊόντων μειώνεται συνεχώς:
Από το 2012 το σκληρό σιτάρι παρουσιάζει μείωση της τάξης του 22,6%, ο αραβόσιτος 16,3%, τα ζαχαρότευτλα 29,6%, οι πατάτες 30,2% και οι τομάτες 25,6%. Όσον αφορά τη συνολική παραγωγή ελαιολάδου διαμορφώνεται το 2012 στους 332 χιλ. τόνους. Η αντίστοιχη ποσότητα για το 2014 παρουσιάζει πτώση της τάξης του 24,1% φτάνοντας τους 252 χιλ. παραγόμενους τόνους. Ακολούθως, η παραγωγή μούστου στην Ελλάδα για το 2012 διαμορφώθηκε στους 337 χιλ. τόνους. Η αντίστοιχη παραγωγή για το 2014 προσέγγισε τους 266 χιλ. τόνους, καταγράφοντας ενδιάμεση πτώση σε ποσοστό 21%. Η παραγωγή πορτοκαλιών το 2012 διαμορφώθηκε στους 849 χιλ. τόνους. Η αντίστοιχη παραγωγή για το 2014 έφτασε τους 754 χιλ τόνους, καταγράφοντας πτώση της τάξης του 11,2%. Όσον αφορά στα ροδάκινα και νεκταρίνια, η παραγωγή για το 2012 έφτασε τους 826 χιλ. τόνους. Η αντίστοιχη παραγωγή για το 2014, παρουσίασε μείωση της τάξης του 40,3%, φτάνοντας τους 493 χιλ. τόνους.
Η κτηνοτροφία αποτελεί την «αχίλλειο πτέρνα» της ελληνικής αγροτικής παραγωγής:
Το ποσοστό επάρκειας της χώρας μας σε προϊόντα ζωικής προέλευσης είναι μικρό με το μεγαλύτερο πρόβλημα να παρουσιάζεται στα βοοειδή (24% αυτάρκεια) και τα χοιρινά (39% αυτάρκεια) ενώ η κατάσταση βελτιώνεται αισθητά στα αμνοερίφια (87% αυτάρκεια) και στα πουλερικά (79% αυτάρκεια). Ο ελλειμματικός βαθμός αυτάρκειας έχει ως αποτέλεσμα το έλλειμμα να καλύπτεται από εισαγωγές, οι οποίες διαχρονικά αποτελούν περίπου το 30% των εισαγωγών αγροτικών προϊόντων και τροφίμων, κοστίζοντας στην εθνική οικονομία περίπου δύο δις ευρώ το έτος.
Ας αξιοποιήσουμε τον πλούτο της ελληνικής Γης…
Εκτός από την συνεχή μείωση της παραγωγής, η ελληνική αγροτική οικονομία αντιμετωπίζει προβλήματα παραγωγικότητας, ανταγωνιστικότητας, αλλά και αδυναμία δημιουργίας υπεραξίας της ελληνικής αγροτικής παραγωγής. Σε σύγκριση με χώρες όπως η Ολλανδία που έχει πετύχει μεγάλη υπεραξία στην αγροτική της παραγωγή, μας δίνεται η δυνατότητα να εξάγουμε χρήσιμα συμπεράσματα.
Στην Ελλάδα καλλιεργούνται σήμερα εν συνόλω, περί τα 51,7 εκ. στρέμματα, με ετήσια απόδοση 143,14$/στρέμμα. Οι αντίστοιχες τιμές για την Ολλανδία διαμορφώνονται στα 18,3 εκ. καλλιεργούμενα στρέμματα, με ετήσια απόδοση 759,6 $/ στρέμμα. (Πηγή: World Bank). Αν η Ελλάδα κατόρθωνε να πετύχει τις ανά στρέμμα αποδόσεις της Ολλανδίας, η όποια διαθέτει μόλις το 35% της καλλιεργήσιμης γης της ελληνικής υπαίθρου, η συνολική συμβολή της αγροτικής οικονομίας στο ΑΕΠ από 7,3 δισ.$ που είναι σήμερα θα ξεπερνούσε τα 40 δισ. $.
Πώς φτάσαμε όμως ως εδώ;
Δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι η ελληνική αγροτική οικονομία κινείται με τον αυτόματο πιλότο της ΚΑΠ, τις επιδοτήσεις και τις παραδοσιακές καλλιέργειες που αρνούμαστε να αλλάξουμε και να εκσυγχρονίσουμε. Δεν υπήρξε και δεν υπάρχει κάποιο σχέδιο για την αγροτική ανάπτυξη. Η αγροτική μας πολιτική δεν έβαζε στόχους, δεν επενδύσαμε και δεν επενδύουμε σε προϊόντα με ζήτηση στην αγορά. Όπως έχει πει και ένας πρώην Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης ‘‘πρώτο μέλημα κάθε υπουργού τα τελευταία χρόνια ήταν πώς θα αντιμετωπίσει τις αγροτικές κινητοποιήσεις’’. Δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι τα μπλόκα καθόριζαν την αγροτική πολιτική.
Προτάσεις για την Αλλαγή και την Ανάπτυξη:
Ο πρωτογενής τομέας της οικονομίας, παρά τη σημαντική του συμβολή στην οικονομική ανάπτυξη, μπορεί ακόμη να δώσει πολλά στην εθνική οικονομία. Έχουμε ανάγκη από περισσότερη παραγωγή, ποιοτικότερη παραγωγή, εξυπνότερη παραγωγή.
1. Αποκέντρωση αποφάσεων και πόρων από το κεντρικό υπουργείο σε περιφερειακές δομές, αποκεντρωμένες διοικήσεις και στις αιρετές περιφέρειες. Το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης θα πρέπει να ασχολείται με τις πολιτικές και τη στρατηγική για την αγροτική ανάπτυξη. Αυτό σημαίνει ότι στις κεντρικές υπηρεσίες του υπουργείου θα πρέπει να απασχολούνται, το πολύ, 100 στελέχη υψηλής κατάρτισης.
2. Χωρίς έρευνα και καινοτομία δεν μπορεί να υπάρξει ανταγωνιστικότητα.
Σήμερα δεν υπάρχει εθνική στρατηγική για την έρευνα και την εφαρμογή της στον αγροτικό τομέα, με αποτέλεσμα όλες οι εισροές (τεχνολογία, πολλαπλασιαστικό υλικό, αγροτοχημικά) να είναι εισαγόμενα.
Για την ανατροπή αυτής της κατάστασης είναι απαραίτητο φορείς και εταιρείες του υπουργείου που ασχολούνται με τα ζητήματα της έρευνας και της εκπαίδευσης να ενσωματωθούν στα ελληνικά ΑΕΙ. Οι υποδομές και το προσωπικό θα αξιοποιηθούν από τα Γεωπονικά ΑΕΙ της χώρας, οι καθηγητές των οποίων θα κρίνονται για την εξέλιξη τους σε ανώτερες βαθμίδες και από τη σύνδεση της ερευνάς τους με την παραγωγική διαδικασία.
Για λόγους ουσιαστικούς και συμβολικούς το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών θα πρέπει να μετακινηθεί μέσα σε μια 10ετία στην περιφέρεια (από το κέντρο των Αθηνών που βρίσκεται σήμερα) και το Τμήμα οινολογίας του Τεχνολογικού Εκπαιδευτικού Ιδρύματος Αθηνών, στη Νεμέα για να βρεθούν μέσα στην καρδιά της παραγωγικής διαδικασίας.
3. Ενίσχυση των περιφερειακών κέντρων προστασίας φυτών και ποιοτικού ελέγχου με προσωπικό και υποδομές, προκριμένου να μειωθεί το κόστος παραγωγής και να βελτιωθεί η ασφάλεια και η ποιότητα των ελληνικών τροφίμων.
4. Πολιτική γης – χωρίς γη δεν υπάρχει γεωργική οικονομία - ειδικά κίνητρα για αύξηση του μεγέθους των αγροτικών εκμεταλλεύσεων με στόχο να προσεγγίσουν τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Ακόμη, αυτονόητα μέτρα είναι η :
-Μείωση της φορολογίας.
-Επενδυτικά και φορολογικά κίνητρα για τη δημιουργία συλλογικών επιχειρηματικών δράσεων από παραγωγούς.
-Ειδικά επενδυτικά προγράμματα συμπληρωματικά του ΠΑΑ για την επένδυση σε τομείς που η αγροτική οικονομία παρουσιάζει συγκριτικό πλεονέκτημα.
Μένουν επίσης πολλά να γίνουν στους τομείς της οργάνωσης των πολώσεων και του Marketing, έννοιες άγνωστες για την Ελληνική αγροτική οικονομία, πρώτα όμως θεωρώ απαραίτητο να λύσουμε το πρόβλημά της όλο και συρρικνούμενης παραγωγής.
Είναι επιτακτική ανάγκη να αλλάξουμε πολιτική και νοοτροπία…
Ο κίνδυνος τον οποίο πρέπει να αποφύγουμε είναι η περαιτέρω συρρίκνωση της αγροτικής μας οικονομίας.
Η χώρα θα αποκτήσει μεγαλύτερη διατροφική εξάρτηση, οι σημερινοί αγρότες-παραγωγοί στη καλύτερη περίπτωση θα καταλήξουν εργάτες γης, και η ενδοχώρα θα ερημώσει.
Στο χέρι μας είναι να μετατρέψουμε την κρίση σε ευκαιρία.

*Ο Νίκος Μπουνάκης είναι M.Sc, MBA, διευθύνων σύμβουλος Proactive Α.Ε.-Σύμβουλοι Επιχειρήσεων

ΑΠΟ ΤΗΝ Ι.Μ. ΔΟΧΕΙΑΡΙΟΥ, ΠΡΟΣ ΤΗΝ Ι. Μ. ΚΩΝΣΤΑΜΟΝΙΤΟΥ

Κλωνιζάκης: Πώς οργανώσαμε τη δολοφονία του Παπαδόπουλου στις 13 Αυγούστου 1968

Μια μαρτυρία του Γιάννη Κλωνιζάκη για την απόπειρα δολοφονίας του Παπαδόπουλου στις 13 Αυγούστου του 1968, από το βιβλίο του Στέλιου Κούλογλου «Μαρτυρίες για την δικτατορία και την αντίσταση», εκδόσεις «ΕΣΤΙΑ».
Με τον Αλέκο Παναγούλη γνωριστήκαμε το 1961 στο Πολυτεχνείο της Αθήνας…  Αυτός σπούδαζε Μηχανολόγος, εγώ σπούδαζα Πολιτικός Μηχανικός. Στο Πολυτεχνείο υπήρχαν τότε μόνο δυο τάσεις. Η αριστερά και η δεξιά.
Στη σχολή Αρχιτεκτόνων κυριαρχούσε η ΕΔΑ, όλες οι άλλες σχολές ανήκαν στην τότε ΕΡΕ. Ξεκινήσαμε να κάνουμε τον πρώτο πυρήνα της ΕΔΗΝ, της νεολαίας της Ένωσης Κέντρου, για τις εκλογές στο Πολυτεχνείο.
Το 1964 με είχε επισκεφτεί στα Χανιά ο μακαρίτης ο Αλέκος και μου είπε ότι κάτι δεν πάει καλά. Διότι στην Αμερική δεν μπορούσαν να ανεχθούν την άνοδο του Παπανδρέου και επομένως θα έπρεπε να τον ρίξουν, και ο μόνος τρόπος ήταν μια δικτατορία. Και κάναμε κουβέντες, τι υλικά να μαζεύουμε για δυναμική αντίσταση. Ακόμη και νιτρική αμμωνία, το λίπασμα, που αν την επεξεργαστείς μπορεί να γίνει μια καλή εκρηκτική ύλη. Και επίσης να έχουμε πολυγράφους στη μπάντα.
Όταν έγινε η δικτατορία ήμουν στην Αθήνα, είχα γραφείο τεχνικό στο Μενίδι. Ο κόσμος ναι μεν ήταν εναντίον της επιβολής της στρατιωτικής δικτατορίας, πλην όμως δεν το εξεδήλωνε εύκολα. Ήθελε κάποια τσιγκλίσματα. Δεν ήταν δυνατόν να περιμένει δηλαδή κανείς από τον κόσμο να πάει να μπει μπροστά. Έπρεπε να βρεθούν κάποιοι άνθρωποι για να ξεκινήσουν. Είναι στο χαρακτήρα του Έλληνα πιστεύω... ότι κάνει ηρωικές πράξεις αλλά θέλει κάποιο τσίγκλισμα.
Δεν μας πείραξαν εμάς τους κεντρώους στην αρχή. Στο αστυνομικό τμήμα του Μενιδίου, υπηρετούσαν άλλωστε πάρα πολλοί Κρητικοί. Ο Σπανάκης από το Λασίθι, ο Νικολακάκης από τα Χανιά, ήταν και από το Ρέθυμνο δυο-τρεις.  Οπότε ήταν αδύνατον να μην μάθω αν θα θέλανε να μας συλλάβουν. Και μάλιστα αυτοί αργότερα είχαν ενεργοποιηθεί στην οργάνωση «Ελληνική Αντίσταση» που φτιάξαμε με τον Αλέκο.
Το ερέθισμα ήρθε με την κάθοδο του Παναγούλη, που λιποτάκτησε από την μονάδα του στη Βόρειο Ελλάδα. Ήρθε κι έμεινε στο σπίτι μου στην Αθήνα και από εκεί έκανε επαφές και κάποια ταξίδια στην Κύπρο, στην Ιταλία, επανήλθε μετά πάλι στην Ελλάδα. Έτσι ξεκίνησε η δική μας οργάνωση. Ανάμεσα στα μέλη της ήταν ο Στάθης Γιώτας, ο Λευτέρης Βερυβάκης, ο Ανδρέας Σταυρουλάκης, ο Παναγιώτης Κρητικός και άλλοι. Το παρατσούκλι μου ήταν Ολύμπιος. Μου το είχε βγάλει ο Παναγούλης. Αυτός λεγόταν «ανίκητος». Ο αδελφός μου λεγόταν «γαύρος», επειδή όσες φορές είχε έρθει ο Αλέκος στο σπίτι έτυχε να του κάνουμε τραπέζι με γαύρο.
Η απόπειρα απέτυχε από ατυχία. Μας είχαν βοηθήσει άνθρωποι της φρουράς του Παπαδόπουλου οι οποίοι ήταν Κρήτες στην καταγωγή.  Αυτοί μας έδωσαν τη διαδρομή που κάνει κάθε πρωί, τι ώρα ξεκινάει, τι ώρα περνάει από τον τόπο που επιλέξαμε. Την προηγούμενη μέρα, στις 13 Αυγούστου του 1968, στις 11 το βράδυ είχανε πάει ο Αλέκος με τον Λεκανίδη στην περιοχή που είχαμε επιλέξει, για να τοποθετήσουν την μπαταρία προκειμένου να γίνει η πυροδότηση. Τα εκρηκτικά είχαν μπει δυο-τρεις μέρες πιο μπροστά. Αλλά πάνω στην γέφυρα υπήρχε ένα ζευγάρι. Και αυτό τους καθυστέρησε πάρα πολύ και τους ανάγκασε να βάλουν την μπαταρία σε μεγαλύτερη απόσταση, με αποτέλεσμα να χρησιμοποιηθεί καλώδιο παραπάνω από όσο θα έπρεπε.
Αν υπήρχε καμιά καθυστέρηση θα μας ειδοποιούσαν οι Χωροφύλακες της Φρουράς να μην ξεκινήσουμε. Εγώ είχα το καθήκον να πετάξω καρφιά σε ορισμένες περιοχές για να προκληθεί κυκλοφοριακή σύγχυση. Και άλλοι είχαν καθήκον να πυροδοτήσουν κάποιους εκρηκτικούς μηχανισμούς σε ορισμένες περιοχές. Σε μέρη πάντα που να μην κινδυνεύουν άνθρωποι.
Με τον Παπαδόπουλο ήταν διαφορετικά, ήταν μια τυραννοκτονία. Από την αρχαιότητα η Ελλάδα είναι μαθημένη στις τυραννοκτονίες και επαινεί τους τυραννοκτόνους.
Όλα πήγαιναν καλά μέχρι τη στιγμή που έγινε η πυροδότηση.  Επειδή το καλώδιο ήταν μεγαλύτερο, υπήρχε μια καθυστέρηση κάποιου δέκατου του δευτερολέπτου, η ταχύτητα όμως με την οποία έτρεχε ο Παπαδόπουλος ήταν πολύ μεγάλη και την γλίτωσε. Αν είχαμε πετύχει θα έπεφτε σύγχυση και φαγωμάρα στη χούντα και θα είχαμε αλλαγή της κατάστασης. Δεν είχανε ετοιμάσει διαδοχή, δεν φαντάζονταν ποτέ ότι ήταν δυνατόν να γίνει κάτι τέτοιο εναντίον τους, διότι στηρίζονταν στα δρακόντεια μέτρα που έπαιρναν για κάθε μετακίνησή τους.
Μετά την έκρηξη ο Ζαμπέλης και ο Λεκανίδης έφυγαν με το αυτοκίνητο. Ο Αλέκος διέφυγε μέσω θαλάσσης, πήγε κάτω από ένα οχετό και είχε την ατυχία την ώρα που έφευγαν οι χωροφύλακες να πέσει το καπέλο του επικεφαλής μέσα στη θάλασσα. Πήγε ν ατο πάρει και τον είδε μέσα στον οχετό.  Αλλιώς θα είχε ξεφύγει κι αυτός.
Μετά από μερικές μέρες ο Λεκανίδης πήγε στην Κυπριακή πρεσβεία και πήρε νέα εκρηκτικά. Γιατί είχαμε πει ότι ακόμη και να συλληφθεί κάποιος, εμείς θα συνεχίσουμε. Αλλά στις 19 του μηνός, ημέρα Πέμπτη αν θυμάμαι καλά, με συνέλαβαν. Στην γιάφκα της Ερεσού είχε γίνει μια βροχή, μπήκαν κάποια νερά στο υπόγειο, βρήκαν ότι υπήρχε μια καταπακτή. Έψαξαν και εκεί μέσα βρήκαν το αρχείο με τα ονόματα και τις διευθύνσεις των μελών της οργάνωσης. Και ξεκίνησε αμέσως το ξήλωμα. Συλληφθήκαμε όλοι μας την ίδια περίπου ώρα.
Με πήγαν στη Μπουμπουλίνας και από εκεί μετά από ανακρίσεις στο ΕΑΤ-ΕΣΑ, όπου παρέμεινα εκεί μέχρι την ημέρα της δίκης. Φάλαγγα, χτυπήματα, στο κεφάλι. Αυτό που πείραζε περισσότερο από όλα ήταν τα ψυχολογικά βασανιστήρια.  Μου χορήγησε η ελληνική δημοκρατία σύνταξη ως παθών επί δικτατορίας, 50% ανάπηρος πολέμου.
Στην αρχή προορίζανε και τον Αλέκο και τον Λευτέρη Βερυβάκη για θάνατο. Εμάς μας πήγαιναν για ισόβια. Τελικά είπαν να μην ματώσουμε πολύ, να πάμε μόνο τον Αλέκο για θάνατο. Εγώ καταδικάστηκα σε 24 χρόνια. Την επόμενη από το δικαστήριο, με πήγαν στις φυλακές του Κορυδαλλού όπου κάτσαμε μέχρι τις παραμονές των Χριστουγέννων, όταν  χωρίς καμιά ειδοποίηση προς τους δικούς μας μας πήγαν στην Αίγινα . Εκεί έγινε το 1971 η δραπέτευση του Ζαμπέλη, για την οποία έφαγα 20 μήνες οι οποίοι συγχωνεύθηκαν μετά στους 6.  Δηλαδή συνολικά, η ποινή την οποία είχα ήταν 24 χρόνια και 6 μήνες.
Μετά την δραπέτευση του Ζαμπέλη, τις ημέρες που γινόταν όλη αυτή η φασαρία με τον τελικό του Παναθηναϊκού στο Γουέμπλεϊ, μας πήγαν στον Κορυδαλλό για να ολοκληρωθούν οι ανακρίσεις και από εκεί και πέρα μας οδήγησαν στην Κέρκυρα. Ήμασταν στην ακτίνα των πολιτικών κρατουμένων, υπήρχε ένας σεβασμός από πλευράς των ποινικών κρατουμένων. Εγώ είχα καταφέρει να πάρω εργαλεία για να κάνω ξυλογλυπτική τα οποία χρησιμοποιήθηκαν όπως εκ των υστέρων έγινε γνωστό, για να κόψουμε κάποια σίδερα από το κελί του Σήφη Βαλυράκη και του μακαρίτη του Γεωργακάκη του Μπάμπη.  Είχα πάρει και  σιδεροπριονάκια μικρά τα οποία είχα βάλει μέσα σε μια οδοντόπαστα.  Και τα οποία φάνηκαν πάρα πολύ χρήσιμα στο κόψιμο των σίδερων. Κατάφερα και μάζεψα κάποια χρήματα και τους έδωσα.
Στην δραπέτευση, εγώ δεν μπορούσα να ακολουθήσω, θα έπρεπε να πάρουν μέρος αυτοί οι οποίοι είχαν τη σωματική ικανότητα και τις κατάλληλες διαστάσεις. Μπορούσαν αυτοί οι 2 οι Κρητικοί. Ήταν άνθρωποι που ήθελαν να ζήσουν πάντα ελεύθεροι. Τι να κάνουμε, Κρητικοί είμαστε, κουζουλοί είμαστε.
Θεωρήσαμε καλό να ενημερώσουμε, εγώ, ο Σήφης και ο Μπάμπης, τους άλλους πολιτικούς κρατουμένους ότι απόψε το βράδυ θα γίνει η δραπέτευση, θα φύγουν αυτοί οι δύο. Βέβαια, πολλοί το θεώρησαν πάρα πολύ καλό, αλλά ήταν και αρκετοί οι οποίοι δυσανασχέτησαν. Οι φυλακισμένοι από την παραδοσιακή αριστερά υποστήριζαν ότι ούτε τα χρόνια τα δύσκολα του εμφυλίου ποτέ δεν κάναμε αποδράσεις. Γιατί αυτό είναι εις βάρος των άλλων που μένουν. Η δική μου παρέα είχε μια άλλη άποψη.  Ότι είναι μια πράξη που θα χτυπήσει τη δικτατορία και θα φανεί προς τα έξω, θα ανακινήσει την κοινή γνώμη. Και θα δείξει ότι εκεί μέσα δεν κάθονται.
Οπότε τους απείλησα ότι αν τυχόν σας φύγει καμιά κουβέντα, εγώ θα πω ότι εσείς με βάλατε να το οργανώσω αυτό και ότι εσείς μου βρήκατε αυτά τα λεφτά και άντε να καθαρίσετε. Πράγματι, με την απόδραση έγινε πολύ μεγάλος θόρυβος ο οποίος βοήθησε την αντίσταση τις ημέρες εκείνες. Θυμάμαι τότε τα ΝΕΑ που είχε μια γελοιογραφία που έλεγε πάμε στο Φαληράκι να βρούμε τον Βαλυράκη.
Βγήκα με την αμνηστία του Παπαδόπουλου το καλοκαίρι του 73, πήγα στα Χανιά και είδα τους δικούς μου. Μετά από λίγο καιρό κατέβηκε και ο Αλέκος με την Φαλάτσι. Από όπου περνούσαμε βλέπαμε τη διάθεση των παιδιών και των μεγάλων να έρθουν να μας χαιρετήσουν και να μας ευχηθούν τα καλύτερα πράγματα για την ζωή μας.
Ο Αλέκος ήταν άνθρωπος που εκτιμούσε τη φιλία. Και αν ακόμη ένας φίλος του  του έκανε κάτι, δεν έλεγε τον κερατά αλλά κοίταζε πως θα τον δικαιολογήσει γιατί ήξερε τις δυσκολίες του αγώνα και λάμβανε υπόψη του τις συνθήκες κατά τις οποίες είπε ένας φίλος του έκανε κάτι. Δεν ήταν άνθρωπος που φοβόταν. Και έλεγε τότε, αφού βοηθήσαμε και ελευθερώθηκε η Ελλάδα, τώρα πρέπει να πάμε να βοηθήσουμε και αλλού.

Ψαλμοί

Εξάψαλμος

Ψαλμός ρ'μ'β' (142^ος)

Ψαλμός ν'  (Πεντηκοστός)

Ψαλμός ρ'γ' (103^ος) (Προοιμιακός) 

Καταξίωσον, Κύριε,

Τὸ Σύμβολο τῆς Πίστεως

Πάτερ ημών

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Εξάψαλμος (Όρθρος)  …    …     ………………………………………….3

Ψαλμός ρ'μ'β' (142^ος) (Παρακλήσεις) …………………………….12

Ψαλμός (ν') (Πεντηκοστός)  …   ……………………………………….15

Ψαλμός ρ'γ' (103^ος) (Προοιμιακός)………………………….……….19

Καταξίωσον, Κύριε, …………  …………   …………   ………………….24

Τὸ Σύμβολο τῆς Πίστεως )…………   ……………   ………………….25

Πάτερ ημών …………   ……………   …………………    ……………………….26

Ο Εξάψαλμος        

Ο ιερεύς: Δόξα τη αγία και ομοουσίω και αδιαιρέτω Τριάδι,

νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων

Ο αναγνώστης: Αμήν

Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη,

εν ανθρώποις ευδοκία,

Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη,

εν ανθρώποις ευδοκία,

Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη,

εν ανθρώποις ευδοκία.

Κύριε, τα χείλη μου ανοίξεις

και το στόμα μου αναγγελεί την αίνεσίν σου,

Κύριε, τα χείλη μου ανοίξεις

και το στόμα μου αναγγελεί την αίνεσίν σου.

Ψαλμός γ' (3^ος)

Κύριε, τι επληθύνθησαν οι θλίβοντές με;

πολλοί επανίστανται επ' εμέ.

Πολλοί λέγουσι τη ψυχή μου·

ουκ έστι σωτηρία αυτώ εν τω Θεώ αυτού.

Συ δε, Κύριε, αντιλήπτωρ μου ει,

δόξα μου και υψών την κεφαλήν μου.

Φωνή μου προς Κύριον εκέκραξα,

και επήκουσέ μου εξ όρους αγίου αυτού.

Εγώ δε εκοιμήθην και ύπνωσα·

εξηγέρθην, ότι Κύριος αντιλήψεταί μου.

Ου φοβηθήσομαι από μυριάδων λαού

των κύκλω συνεπιτιθεμένων μοι.

ΑΝΑΣΤΑ, Κύριε, σώσον με, ο Θεός μου·

ότι συ επάταξας

πάντας τους εχθραίνοντάς μοι ματαίως,

οδόντας αμαρτωλών συνέτριψας.

Του Κυρίου η σωτηρία,

και επί τον λαόν σου η ευλογία σου.

Και πάλιν. 

Εγώ εκοιμήθην και ύπνωσα·

εξηγέρθην, ότι Κύριος αντιλήψεταί μου.

Ψαλμός λζ' (37^ος )

Κύριε, μη τω θυμώ σου ελέγξης με,

μηδέ τη οργή σου παιδεύσης με.

Ότι τα βέλη σου ενεπάγησάν μοι,

και επεστήριξας επ' εμέ την χείρα σου.

Ουκ έστιν ίασις εν τη σαρκί μου

από προσώπου της οργής σου·

ουκ έστιν ειρήνη εν τοις οστέοις μου

από προσώπου των αμαρτιών μου.

Ότι αι ανομίαι μου υπερήραν την κεφαλήν μου,

ωσεί φορτίον βαρύ εβαρύνθησαν επ' εμέ.

Προσώζεσαν και εσάπησαν οι μώλωπές μου

από προσώπου της αφροσύνης μου.

Εταλαιπώρησα και κατεκάμφθην έως τέλους.

Όλην την ημέραν σκυθρωπάζων επορευόμην.

Ότι αι ψόαι μου επλήσθησαν εμπαιγμάτων,

και ουκ έστιν ίασις εν τη σαρκί μου.

Εκακώθην και εταπεινώθην έως σφόδρα,

ωρυόμην από στεναγμού της καρδίας μου.

Κύριε, εναντίον σου πάσα η επιθυμία μου,

και ο στεναγμός μου από σου ουκ απεκρύβη.

Η καρδία μου εταράχθη,

εγκατέλιπέ με η ισχύς μου,

και το φως των οφθαλμών μου,

και αυτό ουκ έστι μετ' εμού.

Οι φίλοι μου και οι πλησίον μου

εξ εναντίας μου ήγγισαν και έστησαν,

και οι έγγιστά μου από μακρόθεν έστησαν.

Και εξεβιάζοντο οι ζητούντες την ψυχήν μου,

και οι ζητούντες τα κακά μοι ελάλησαν ματαιότητας,

και δολιότητας όλην την ημέραν εμελέτησαν.

Εγώ δε ωσεί κωφός ουκ ήκουον,

και ωσεί άλαλος ουκ ανοίγων το στόμα αυτού.

Και εγενόμην ωσεί άνθρωπος ουκ ακούων

και ουκ έχων εν τω στόματι αυτού ελεγμούς.

Ότι επί σοι, Κύριε, ήλπισα·

συ εισακούση, Κύριε ο Θεός μου.

Ότι είπον μήποτε επιχαρώσι μοι οι εχθροί μου,

εν τω σαλευθήναι πόδας μου,

επ' εμέ εμεγαλορρημόνησαν.

Ότι εγώ εις μάστιγας έτοιμος,

και η αλγηδών μου ενώπιόν μου

εστί δια παντός.

Ότι την ανομίαν μου εγώ αναγγελώ,

και μεριμνήσω υπέρ της αμαρτίας μου.

Οι δε εχθροί μου ζώσι

και κεκραταίωνται υπέρ εμέ

και επληθύνθησαν οι μισούντες με αδίκως.

Οι ανταποδιδόντες μοι κακά αντί αγαθών

ενδιέβαλλόν με,

επεί κατεδίωκον αγαθωσύνην.

Μη εγκαταλίπης με, Κύριε ο Θεός μου,

μη αποστής απ' εμού.

Πρόσχες εις την βοήθειάν μου,

Κύριε της σωτηρίας μου.

Και πάλιν. 

Μη εγκαταλίπης με, Κύριε ο Θεός μου,

μη αποστής απ' εμού. 

Πρόσχες εις την βοήθειάν μου,

Κύριε της σωτηρίας μου.

Ψαλμός ξβ' (62^ος )
Ο Θεός, ο Θεός μου, προς σε ορθρίζω.
Εδίψησέ σε η ψυχή μου,
ποσαπλώς σοι η σαρξ μου,
εν γη ερήμω και αβάτω και ανύδρω.
Ούτως εν τω αγίω ώφθην σοι,
του ιδείν την δύναμιν σου και την δόξαν σου.
Ότι κρείσσον το έλεός σου υπέρ ζωάς,
τα χείλη μου επαινέσουσί σε.
Ούτως ευλογήσω σε εν τη ζωή μου,
και εν τω ονόματί σου αρώ τας χείράς μου.
Ως εκ στέατος και πιότητος
εμπλησθείη η ψυχή μου,
και χείλη αγαλλιάσεως αινέσει το στόμα μου.
Ει εμνημόνευόν σου επί της στρωμνής μου,
εν τοις όρθροις εμελέτων εις σε.
Ότι εγενήθης βοηθός μου,
και εν τη σκέπη των πτερύγων σου αγαλλιάσομαι.
Εκολλήθη η ψυχή μου οπίσω σου,
εμού δε αντελάβετο η δεξιά σου.
Αυτοί δε εις μάτην εζήτησαν την ψυχήν μου,
εισελεύσονται εις τα κατώτατα της γης,
παραδοθήσονται εις χείρας ρομφαίας,
μερίδες αλωπέκων έσονται.
Ο δε βασιλεύς ευφρανθήσεται επί τω Θεώ,
επαινεθήσεται πας ο ομνύων εν αυτώ,
ότι ενεφράγη στόμα λαλούντων άδικα.

Και πάλιν. 

Εν τοις όρθροις εμελέτων εις σε,

ότι εγενήθης βοηθός μου,

και εν τη σκέπη των πτερύγων σου αγαλλιάσομαι. 

Εκολλήθη η ψυχή μου οπίσω σου,

εμού δε αντελάβετο η δεξιά σου.

Δόξα Πατρί & Υιώ, και Αγίω Πνεύματι

Και νύν και αεί,

και εις τους αιώνας των αιώνων αμήν

Αλληλούια, αλληλούια, αλληλούια, δόξα σοι, ο Θεός, 

Αλληλούια, αλληλούια, αλληλούια, δόξα σοι, ο Θεός,

Αλληλούια, αλληλούια, αλληλούια, δόξα σοι, ο Θεός.

Κύριε ελέησον,   Κύριε ελέησον,   Κύριε ελέησον.

Δόξα Πατρί & Υιώ, και Αγίω Πνεύματι

Και νύν και αεί,

και εις τους αιώνας των αιώνων αμήν

Ψαλμός πζ' (87^ος )

Κύριε, ο Θεός της σωτηρίας μου,

ημέρας εκέκραξα

και εν νυκτί εναντίον σου.

Εισελθέτω ενώπιόν σου η προσευχή μου,

κλίνον το ους σου εις την δέησίν μου.

Ότι επλήσθη κακών η ψυχή μου,

και η ζωή μου τω άδη ήγγισε.

Προσελογίσθην μετά των καταβαινόντων εις λάκκον,

εγενήθην ωσεί άνθρωπος αβοήθητος,

εν νεκροίς ελεύθερος.

Ωσεί τραυματίαι καθεύδοντες εν τάφω,

ων ουκ εμνήσθης έτι,

και αυτοί εκ της χειρός σου απώσθησαν.

Έθεντό με εν λάκκω κατωτάτω,

εν σκοτεινοίς και εν σκιά θανάτου.

 Επ' εμέ επεστηρίχθη ο θυμός σου,

και πάντας τους μετεωρισμούς σου επήγαγες επ' εμέ.

Εμάκρυνας τους γνωστούς μου απ' εμού,

έθεντό με βδέλυγμα εαυτοίς.

Παρεδόθην και ουκ εξεπορευόμην,

οι οφθαλμοί μου ησθένησαν από πτωχείας.

Εκέκραξα προς σε, Κύριε,

όλην την ημέραν

διεπέτασα προς σε τας χείρας μου.

Μη τοις νεκροίς ποιήσεις θαυμάσια,

ή ιατροί αναστήσουσι

και εξομολογήσονταί σοι;

Μη διηγήσεταί τις εν τω τάφω το έλεος σου,

και την αλήθειάν σου εν τη απώλεια;

Μη γνωσθήσεται εν τω σκότει τα θαυμάσια σου,

και η δικαιοσύνη σου εν γη επιλελησμένη;

Καγώ προς σε, Κύριε, εκέκραξα,

και το πρωί η προσευχή μου προφθάσει σε.

Ινατί, Κύριε, απωθή την ψυχήν μου,

αποστρέφεις το πρόσωπόν σου απ' εμού;

Πτωχός ειμί εγώ,

και εν κόποις εκ νεότητας μου·

υψωθείς δε, εταπεινώθην και εξηπορήθην.

Επ' εμέ διήλθον αι οργαί σου,

οι φοβερισμοί σου εξετάραξάν με.

Εκύκλωσάν με ωσεί ύδωρ,

όλην την ημέραν περιέσχον με άμα.

Εμάκρυνας απ' εμού φίλον και πλησίον,

και τους γνωστούς μου από ταλαιπωρίας.

Και πάλιν. 

Κύριε, ο Θεός της σωτηρίας μου,

ημέρας εκέκραξα

και εν νυκτί εναντίον σου. 

Εισελθέτω ενώπιον σου η προσευχή μου,

κλίνον το ους σου εις την δέησίν μου.

Ψαλμός ρβ' (102^ος )

Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριον,

και, πάντα τα εντός μου,

το όνομα το άγιον αυτού.

Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριον,

και μη επιλανθάνου πάσας τας ανταποδόσεις αυτού.

Τον ευιλατεύοντα πάσας τας ανομίας σου,

τον ιώμενον πάσας τας νόσους σου.

Τον λυτρούμενον εκ φθοράς την ζωήν σου,

τον στεφανούντα σε εν ελέει και οικτιρμοίς.

Τον εμπιπλώντα εν αγαθοίς την επιθυμίαν σου,

ανακαινισθήσεται ως αετού η νεότης σου.

Ποιών ελεημοσύνας ο Κύριος,

και κρίμα πάσι τοις αδικουμένοις.

Εγνώρισε τας οδούς αυτού τω Μωϋσεί,

τοις υιοίς Ισραήλ τα θελήματα αυτού.

Οικτίρμων και ελεήμων ο Κύριος,

μακρόθυμος και πολυέλεος·

ουκ εις τέλος οργισθήσεται,

ουδέ εις τόν αιώνα μηνιεί.

Ου κατά τας ανομίας ημών εποίησεν ημίν,

ουδέ κατά τας αμαρτίας ημών ανταπέδωκεν ημίν.

Ότι κατά το ύψος του ουρανού από της γης

εκραταίωσε Κύριος το έλεος αυτού

επί τους φοβούμενους αυτόν.

Καθ' όσον απέχουσιν ανατολαί από δυσμών,
εμάκρυνεν αφ' ημών τας ανομίας ημών.
Καθώς οικτείρει πατήρ υιούς,
ωκτείρησε Κύριος
τους φοβουμένους αυτόν·
ότι αυτός έγνω το πλάσμα ημών,
εμνήσθη ότι χους εσμέν.
Άνθρωπος, ωσεί χόρτος αι ημέραι αυτού,
ωσεί άνθος του αγρού, ούτως εξανθήσει.
Ότι πνεύμα διήλθεν εν αυτώ,
και ουχ υπάρξει,
και ουκ επιγνώσεται έτι τον τόπον αυτού.
Το δε έλεος του Κυρίου από του αιώνος,
και έως του αιώνος επί τους φοβουμένους αυτόν.
Και η δικαιοσύνη αυτού επί υιοίς υιών
τοις φυλάσσουσι την διαθήκην αυτού
και μεμνημένοις των εντολών αυτού
του ποιήσαι αυτάς.
Κύριος εν τω ουρανώ
ητοίμασε τον θρόνον αυτού,
και η βασιλεία αυτού πάντων δεσπόζει.
Ευλογείτε τον Κύριον
πάντες οι άγγελοι αυτού,
δυνατοί ισχύι ποιούντες τον λόγον αυτού,
του ακούσαι της φωνής των λόγων αυτού.
Ευλογείτε τον Κύριον
πάσαι αι δυνάμεις αυτού,
λειτουργοί αυτού,
οι ποιούντες το θέλημα αυτού.
Ευλογείτε τον Κύριον
πάντα τα έργα αυτού,
εν παντί τόπω της δεσποτείας αυτού·

ευλόγει, η ψυχή μου τον Κύριον.

Και πάλιν.

Εν παντι τόπω της δεσποτείας αυτού,

ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριον.

Ψαλμός ρ'μ'β' (142^ος )                                     Παρακλητικοί Κανόνες

Κύριε, εισάκουσoν της προσευχής μου,

ενώτισαι την δέησίν μου εν τη αληθεία σου,

εiσάκουσόν μου εν τη δικαιοσύνη σου·

Και μη εισέλθης εις κρίσιν μετά του δούλου σου,

ότι ου δικαιωθήσεται ενώπιον σου πας ζων.

Ότι κατεδίωξεν ο εχθρός την ψυχήν μου·

εταπείνωσεν εις γην την ζωήν μου.

Εκάθισέ με εν σκοτεινοίς

ως νεκρούς αιώνος·

και ηκηδίασεν επ' εμέ το πνεύμα μου,

εν εμοί εταράχθη η καρδία μου.

Εμνήσθην ημερών αρχαίων,

εμελέτησα εν πάσι τοις έργοις σου,

εν ποιήμασι των χειρών σου εμελέτων.

Διεπέτασα προς σε τας χείρας μου,

η ψυχή μου ως γη άνυδρός σοι.

Ταχύ εισάκουσόν μου, Κύριε,

εξέλιπε το πνεύμα μου.

Μη αποστρέψης το πρόσωπόν σου απ' εμού,

και ομοιωθήσομαι

τοις καταβαίνουσιν εις λάκκον.

Ακουστόν ποίησόν μοι

το πρωί το έλεός σου,

ότι επί σοι ήλπισα.

Γνώρισόν μοι, Κύριε,

οδόν εν η πορεύσομαι,

ότι προς σε ήρα την ψυχήν μου.

Εξελού με εκ των εχθρών μου, Κύριε,

προς σε κατέφυγον·

δίδαξόν με του ποιείν το θέλημά σου,

ότι συ ει ο Θεός μου.

Το πνεύμα σου το αγαθόν οδηγήσει με

εν γη ευθεία·

ένεκεν του ονόματος σου,

Κύριε, ζήσεις με.

Εν τη δικαιοσύνη σου

εξάξεις εκ θλίψεως την ψυχήν μου,

και εν τω ελέει σου

εξολοθρεύσεις τους εχθρούς μου·

και απολείς πάντας

τους θλίβοντας την ψυχήν μου,

ότι εγώ δούλος σου ειμί.

Και πάλιν. 

Εισάκουσόν μου, Κύριε,

εν τη δικαιοσύνη σου,

και μη εισέλθης εις κρίσιν

μετά του δούλου σου. 

Εισάκουσόν μου, Κύριε,

εν τη δικαιοσύνη σου,

και μη εισέλθης εις κρίσιν

μετά του δούλου σου. 

Είτα. 

Το πνεύμα σου το αγαθόν

οδηγήσει με εν γη ευθεία.

Δόξα Πατρί & Υιώ, και Αγίω Πνεύματι

Και νύν και αεί,

και εις τους αιώνας των αιώνων αμήν

Αλληλούια, αλληλούια, αλληλούια, δόξα σοι, ο Θεός, 

Αλληλούια, αλληλούια, αλληλούια, δόξα σοι, ο Θεός,

(Εμμελώς)

Αλληλούια, αλληλούια, αλληλούια, δόξα σοι, ο Θεός,

η ελπίς ημών Κύριε δόξα σοι.

Ψαλμός ν'   (Πεντηκοστός)

Την Κυριακή: Ελεήμων

Eλέησόν με ο Θεός

κατά το μέγα Ελεός Σου

και κατά το πλήθος των οικτιρμών Σου

εξάλειψον το ανόμημα μου!

Επί πλείον πλύνον με

από της ανομίας μου

και από της αμαρτίας μου

καθάρισόν με.

Ότι

την ανομίαν μου

εγώ γινώσκω

και η αμαρτία μου

ενώπιόν μου

εστί δια παντός.

Σοί μόνω ήμαρτον,

και το πονηρόν ενώπιον Σου εποίησα.

Όπως αν δικαιωθής εν τοις λόγοις Σου

και νικήσης εν τω κρίνεσθαί Σε.

Ιδού γαρ

εν ανομίαις συνελήφθην

και εν αμαρτίαις

εκίσσησε με η μήτηρ μου.

Ιδού γαρ

αλήθειαν ηγάπησας.

Τα άδηλα και τα κρύφια

της σοφίας Σου

εδήλωσας μοι.

Ραντιείς με

υσσώπω και καθαρισθήσομαι.

Πλυνείς με

και υπέρ χιόνα λευκανθήσομαι.

Ακουτιείς μοι

αγαλλίασιν και ευφροσύνην.

Αγαλλιάσονται οστέα τεταπεινωμένα.

Απόστρεψον

το πρόσωπόν Σου από των αμαρτιών μου.

Και πάσας τας ανομίας μου εξάλειψον.

Καρδίαν καθαράν

κτίσον εν εμοί ο Θεός.

Και πνεύμα ευθές

εγκαίνισον εν τοις εγκάτοις μου.

Μη απορρίψης με από του προσώπου Σου.

Και το πνεύμα Σου το Άγιον

μη αντανέλης απ’ εμού.

Απόδος μοι

την αγαλλίασιν του σωτηρίου Σου.

Και πνεύματι ηγεμονικώ

στήριξόν με!

Διδάξω

ανόμους τας οδούς Σου. 

Και ασεβείς

επί Σε επιστρέψουσι. 

Ρύσαι με

εξ αιμάτων ο Θεός.

Ο Θεός της σωτηρίας μου.

Αγαλλιάσεται η γλώσσα μου

την δικαιοσύνην Σου.

Κύριε,

τα χείλη μου ανοίξεις,

και το στόμα μου αναγγελεί

την αίνεσιν Σου.

Ότι,

ει ηθέλησας θυσίαν,

έδωκα αν.

Ολοκαυτώματα

ουκ ευδοκήσεις.

Θυσία τω Θεώ,

πνεύμα συντετριμμένον.

Καρδίαν συντετριμμένην

και τεταπεινωμένην

ο Θεός ουκ εξουδενώσει.

Αγάθυνον Κύριε

εν τη ευδοκία Σου την Σιών

και οικοδομηθήτω τα τείχη Ιερουσαλήμ.

Τότε

ευδοκήσεις θυσίαν δικαιοσύνης,

αναφοράν

και ολοκαυτώματα. 

Τότε

ανοίσουσιν

επί τω θυσιαστήριόν Σου μόσχους

Και ελέησόν με ο Θεός

  Ο Ψαλμός ρ΄γ΄ (103^ος)    (Προοιμιακός) 

  Ονομάζεται ο 103ος ψαλμός, που απαγγέλλεται μεγαλόφωνα στην αρχή του Εσπερινού. Ονομάστηκε «Προιμιακός» γιατί αποτελεί την εισαγωγή, το προοίμιο, στην ακολουθία του Εσπερινού. Την Διακαινήσιμο εβδομάδα ο Προοιμιακός παραλείπεται, ενώ στους πανηγυρικούς Εσπερινούς και τις Ολονυκτίες διαβάζεται μέχρι του στίχου «Ανοίξοντός Σου την χείραν...» οπότε και ψάλλεται. Είναι τα γνωστά Ανοιξαντάρια. Στις πανηγύρεις τον Προοιμιακό τον απαγγέλλει ο χοροστατών Επίσκοπος. 

 

Ο Ιερεύς: Ευλογητός ο Θεός ημών

πάντοτε νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων

Ο αναγνώστης: Αμήν.

• Δεύτε προσκυνήσωμεν και προσπέσωμεν

τω βασιλεί ημών Θεώ.

 

• Δεύτε προσκυνήσωμεν και προσπέσωμεν Χριστώ

τω βασιλεί ημών Θεώ.

 

• Δεύτε προσκυνήσωμεν και προσπέσωμεν αυτώ

Χριστώ τω βασιλεί και Θεώ ημών.

• Ευλόγει η ψυχή μου, τόν Κύριον!

  Κύριε ο Θεός μου εμεγαλύνθης σφόδρα.

• Εξομολόγησιν και μεγαλοπρέπειαν ενεδύσω,

  αναβαλλόμενος φώς ως ιμάτιον.

• Εκτείνων τον ουρανόν ωσεί δέρριν,

  ο στεγάζων εν ύδασιν τα υπερώα αυτού.

• Ο τιθείς νέφη τήν επίβασιν αυτού,

  ο περιπατών επί πτερύγων ανέμων.

• Ο ποιών τούς Αγγέλους αυτού πνεύματα,

  και τούς λειτουργούς αυτού πυρός φλόγα.

• Ο θεμελιών τήν γήν επί τήν ασφάλειαν αυτής,

  ου κλιθήσεται εις τόν αιώνα τού αιώνος.

• Άβυσσος ως ιμάτιον το περιβόλαιον αυτού,

  επί των ορέων στήσονται ύδατα.

• Από επιτιμήσεώς σου φεύξονται,

  από φωνής βροντής σου δειλιάσουσιν.

• Αναβαίνουσιν όρη και καταβαίνουσι πεδία

  εις τόπον όν εθεμελίωσας αυτά.

• Όριον έθου, ό ου παρελεύσονται,

  ουδέ επιστρέψουσι καλύψαι την γήν.

• Ο εξαποστέλλων πηγάς εν φάραγξιν,

  ανάμεσον των ορέων διελεύσονται ύδατα.

• Ποτιούσι πάντα τα θηρία τού αγρού,

  προσδέξονται όναγροι εις δίψαν αυτών.

• Επ’ αυτά τα πετεινά τού ουρανού κατασκηνώσει,

  εκ μέσου των πετρών δώσουσι φωνήν.

• Ποτίζων όρη εκ των υπερώων αυτού,

  από καρπού των έργων σου χορτασθήσεται η γή.

• Ο εξανατέλλων χόρτον τοις κτήνεσι,

  και χλόην τή δουλεία των ανθρώπων.

• Τού εξαγαγείν άρτον εκ τής γής

  και οίνος ευφραίνει καρδίαν ανθρώπου.

• Τού ιλαρύναι πρόσωπον εν ελαίω•

  και άρτος καρδίαν ανθρώπου στηρίζει.

• Χορτασθήσεται τα ξύλα τού πεδίου,

  αι κέδροι τού Λιβάνου, άς εφύτευσας.

• Εκεί στρουθία εννοσσεύσουσι,

  τού ερωδιού η κατοικία ηγείται αυτών.

• Όρη τα υψηλά ταις ελάφοις,

  πέτρα καταφυγή τοις λαγωοίς.

• Εποίησε σελήνην εις καιρούς.

  Ο ήλιος έγνω τήν δύσιν αυτού.

• Έθου σκότος, και εγένετο νύξ.

  Εν αυτή διελεύσονται πάντα τα θηρία τού δρυμού.

• Σκύμνοι ωρυόμενοι τού αρπάσαι,

  και ζητήσαι παρά τω Θεώ βρώσιν αυτοίς.

• Ανέτειλεν ο ήλιος και συνήχθησαν,

  και εις τας μάνδρας αυτών κοιτασθήσονται.

• Εξελεύσεται άνθρωπος επί το έργον αυτού,

  και επί τήν εργασίαν αυτού έως εσπέρας.

• Ως εμεγαλύνθη τα έργα σου, Κύριε!

  Πάντα εν σοφία εποίησας!

  επληρώθη η γή τής κτίσεώς σου.

• Αύτη η θάλασσα η μεγάλη και ευρύχωρος

  εκεί ερπετά ών ουκ έστιν αριθμός,

  ζώα μικρά μετά μεγάλων.

• Εκεί πλοία διαπορεύονται,

  δράκων ούτος, όν έπλασας

  εμπαίζειν αυτή.

• Πάντα πρός σέ προσδοκώσι,

  δούναι τήν τροφήν αυτών εις εύκαιρον,

  δόντος σου αυτοίς συλλέξουσιν.

• Ανοίξαντός σου τήν χείρα,

  τα σύμπαντα πλησθήσονται χρηστότητος.

  Αποστρέψαντος δέ σου το πρόσωπον,

  ταραχθήσονται.

Μέχρις εδώ στους πανηγυρικούς Εσπερινούς και τις Ολονυκτίες,

οπότε οι επόμενοι στίχοι εμμελώς.

• Αντανελείς το πνεύμα αυτών,

  και εκλείψουσι,

  και εις τόν χούν αυτών επιστρέψουσιν.

• Εξαποστελείς το πνεύμα σου,

  και κτισθήσονται,

  και ανακαινιείς το πρόσωπον τής γής.

• Ήτω η δόξα Κυρίου εις τούς αιώνας.

  Ευφρανθήσεται Κύριος επί τοις έργοις αυτού.

• Ο επιβλέπων επί τήν γήν,

  και ποιών αυτήν τρέμειν,

  ο απτόμενος των ορέων,

  και καπνίζονται.

• Άσω τω Κυρίω εν τή ζωή μου,

  ψαλώ τω Θεώ μου έως υπάρχω.

• Ηδυνθείη αυτώ η διαλογή μου,

  εγώ δέ ευφρανθήσομαι επί τω Κυρίω.

• Εκλείποιεν αμαρτωλοί από τής γής, και άνομοι,

  ώστε μη υπάρχειν αυτούς.

• Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριον.

Και πάλιν:

•  Ο ήλιος έγνω τήν δύσιν αυτού˙

έθου σκότος, και εγένετο νύξ.

• Ως εμεγαλύνθη τα έργα σου, Κύριε˙

  πάντα εν σοφία εποίησας.

Δόξα

Πατρί

και Υιώ,

και Αγίω Πνεύματι,

και νύν και αεί,

και εις τους αιώνας των αιώνων.

Αμήν

Αλληλούια, αλληλούια, αλληλούια, δόξα σοι, ο Θεός, 

Αλληλούια, αλληλούια, αλληλούια, δόξα σοι, ο Θεός,

(Εμμελώς)

Αλληλούια, αλληλούια, αλληλούια, δόξα σοι, ο Θεός.

Η ελπίς ημών Κύριε δόξα σοι,

Καταξίωσον, Κύριε,

εν τη εσπέρα ταύτη,

αναμαρτήτους φυλαχθήναι ημάς.

Ευλογητός ει, Kύριε

ο Θεός των πατέρων ημών,

και αινετόν και δεδοξασμένον

το όνομά σου εις τους αιώνας. Αμήν.

Γένοιτο, Κύριε,

το έλεός σου εφ' ημάς,

καθάπερ ηλπίσαμεν επί σε.

Ευλογητός ει, Κύριε,

δίδαξόν με τα δικαιώματά σου.

Ευλογητός ει, Δέσποτα,

συνέτισόν με τα δικαιώματά σου.

Ευλογητός ει, Άγιε,

φώτισόν με τοις δικαιώμασί σου.

Κύριε, το έλεος σου εις τον αιώνα·

τα έργα των χειρών σου μη παρίδης.

Σοι πρέπει αίνος, σοι πρέπει ύμνος,

σοι δόξα πρέπει,

τω Πατρί

και τω Υιώ

και τω αγίω Πνεύματι,

νυν και αεί

και εις τους αιώνας των αιώνων.

Αμήν.

Τὸ Σύμβολο τῆς Πίστεως

1. Πιστεύω εἰς ἕναν Θεόν,

Πατέρα, παντοκράτορα,

ποιητήν οὐρανού καί γῆς,

ὁρατῶν τε πάντων καί ἀοράτων.

2. Καί εἰς ἕναν Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν,

τόν Υἱόν τοῦ Θεοῦ

τόν μονογενῆ,

τόν ἐκ τοῦ Πατρός   γεννηθέντα  

πρό   πάντων   τῶν αἰώνων.

Φῶς ἐκ φωτός,

Θεόν ἀληθινόν ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ,

γεννηθέντα, οὐ ποιηθέντα,

ὁμοούσιον τῷ Πατρί,

δι’ οὖ τά πάντα ἐγένετο.

3. Τόν δι' ἡμᾶς τούς ἀνθρώπους

καί διά τήν ἡμετέραν σωτηρίαν

κατελθόντα ἐκ  τῶν οὐρανῶν

καί σαρκωθέντα ἐκ Πνεύματος Ἁγίου 

καί Μαρίας  τῆς  Παρθένου 

καί ἐνανθρωπήσαντα.

4. Σταυρωθέντα τε ὑπέρ ἡμῶν

ἐπί Ποντίου Πιλάτου

καί παθόντα καί ταφέντα.

5. Καί ἀναστάντα τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ

κατά τάς Γραφάς.

6. Καί ἀνελθόντα εἰς τούς οὐρανούς

καί καθεζόμενον ἐκ δεξιῶν τοῦ Πατρός.

7. Καί πάλιν ἐρχόμενον μετά δόξης

κρῖναι ζῶντας καί νεκρούς,

οὖ τῆς Βασιλείας οὐκ ἔσται τέλος.

8. Καί εἰς τό Πνεῦμα τό Ἅγιον,

τό κύριον,

τό ζωοποιόν,

τό ἐκ τοῦ Πατρός ἐκπορευόμενον,

τό σύν Πατρί καί Υἱῶ

συμπροσκυνούμενον

καί συνδοξαζόμενον,

το λαλῆσαν διά τῶν Προφητῶν.

9. Εἰς μίαν,

ἁγίαν,

καθολικήν

καί ἀποστολικήν Ἐκκλησίαν.

10. Ὁμολογῶ ἕν Βάπτισμα

εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν.

11. Προσδοκῶ ἀνάστασιν νεκρῶν.

12. Καί ζωήν τοῦ μέλλοντος αἰῶνος.

Ἀμήν.

Πάτερ ημών,

ο εν τοις ουρανοίς,

αγιασθήτω το όνομα σου,

ελθέτω η Βασιλεία σου,

γενηθήτω το θέλημά σου,

ως εν ουρανώ

και επί της γης.

Τον άρτον ημών τον επιούσιον

δός ημίν σήμερον,

και άφες ημίν τα οφειλήματα ημών,

ως και ημείς αφίεμεν τοις οφειλέταις ημών.

Και μη εισενέγκης ημάς εις πειρασμόν,

αλλά ρύσαι ημάς από του πονηρού.