Σάββατο 11 Μαρτίου 2017

Σύντομη επισκόπηση της Βυζαντινής Μουσικής





Συνοπτική ιστορική επισκόπιση της βυζαντινής εκκλησιαστικής μουσικής


Μάρτιος 10, 2017
Πληροφορίες που δεν είναι απαραίτητο να γνωρίζεις πριν ασχοληθείς με την εκμάθηση της βυζαντινής εκκλησιαστικής μουσικής .

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ  ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΙΣ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ
ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΠΡΩΤΗ  : Η ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ Η ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ

  Όλοι οι λαοί έχουν την δική τους μουσική παράδοση. Όμως οι πρώτοι άνθρωποι που κατάφεραν να καταγράψουν την μουσική ήταν οι αρχαίοι Έλληνες, με σημαντικότερους τους Τέρπανδρο (γεννήθηκε το 666 π.Χ.) και τον Πυθαγόρα τον Σάμιο (580-500 π.Χ.)
  Πριν από την ίδρυση της Χριστιανικής Εκκλησίας, δυο τρόποι ψαλμωδίας ήταν γνωστοί, η καθαρά φωνητική και η φωνητική με συνοδεία οργάνων. Αλλά οι εκκλησιαστικοί πατέρες θέσπισαν κατά το παράδειγμα της ψαλμωδίας του Σωτήρα μας και των θείων Αποστόλων στην εκκλησία να κάνουμε χρήση μόνο της φωνητικής μουσικής, απαγορεύοντας αυστηρότατα την χρήση οργάνων, ως λατρεία με κοσμικό και ηδονικό χαρακτήρα.
  Η αρχαιοελληνική μουσική χρησιμοποίησε στα μέλη τα γράμματα της αλφαβήτου, ακέραια ή ακρωτηριασμένα ή ξαπλωμένα οριζόντια, πλάγια και αντίστροφα και με διάφορους τόνους. Τα όρθια γράμματα χρησίμευαν σαν παρασήμανση στη φωνητική μουσική και τα πλάγια ή αντεστραμμένα στην οργανική μουσική.
  Οι πρώτοι Έλληνες Χριστιανοί χρησιμοποίησαν την πατροπαράδοτη μουσική τους παράδοση στις χριστιανικές ιεροτελεστίες. Τους πρώτους αιώνες η μελοποιία ήταν έργο του ανώτατου κλήρου.
  Αναφέρομε δειγματοληπτικά τον Ιερόθεο επίσκοπο Αθηνών, τον Πολύκαρπο επίσκοπο Σμύρνης και τον Ιγνάτιο τον Θεοφόρο επίσκοπο Αντιοχείας, ο οποίος όρισε στην εκκλησία δύο μουσικούς χορούς και συνέταξε τα Αντίφωνα.
  Μελοποιήθηκαν οι ψαλμοί του Δαυίδ, αλλά δημιουργήθηκαν και νέοι ύμνοι π.χ. από τον Κλήμη τον Αλεξανδρέα, τον Αμβρόσιο επίσκοπο Μεδιολάνων και τον πάπα Γρηγόριο τον Διάλογο. Αρχαιότατο άσμα είναι το «Σιγησάτω πάσα σαρξ βροτεία»  από την Θεία Λειτουργία του Αδελφοθέου Ιακώβου. Ο φιλόσοφος και μάρτυρας Ιουστίνος έζησε τον Β᾽ αιώνα και έγραψε βιβλίο με ύμνους και τυπικές διατάξεις με τίτλο «Ψάλτης». Σύντομα αναφέρομε τον μάρτυρα του Β΄ αιώνα Ιππόλυτο, τον Ωριγένη τον πρεσβύτερο Ρώμης Γάιο και τον επίσκοπο Νεοκαισαρείας Γρηγόριο τον Θαυματουργό. Τον Ανατόλιο επίσκοπο Σεβαστείας (+290) και τον Νέπω επίσκοπο Πενταπόλεως.
  Χωρίς να ισχυριζόμαστε ότι τα  της αρχαιοελληνικής μουσικής διασώθηκαν αναλλοίωτα στην εκκλησιαστική μουσική είναι όμως αναμφίβολο ότι η μουσική της εκκλησίας διέσωσε κατά αδιάλειπτη παράδοση τρία συστήματα, τρία γένη, οκτώ ήχους, ημιτόνια, τριτημόρια και τεταρτημόρια τόνων και την κλίμακα, η οποία από την υπάτη μέχρι την νήτη έχει το μέγεθος του πριν του Τερπάνδρου δωρικού οκτάχορδου .
 (Τριτημόριο είναι το ένα τρίτο του τόνου.
Τεταρτημόριο είναι το ένα από τα τέσσερα μέρη διαιρεμένου όλου.
Υπάτη και νήτη είναι η υψηλή και η χαμηλή χορδή της αχαιοελληνικής λύρας )
  Οι αρχαίοι ήχοι Δώριος, Λύδιος, Φρύγιος και Μιξολύδιος, μετονομάστηκαν σε Πρώτος, Δεύτερος, Τρίτος και Τέταρτος και οι Υποδώριος, Υπολύδιος, Υποφρύγιος και Υπομιξολύδιος σε Πλάγιο του πρώτου, Πλάγιο του Δευτέρου, Βαρύ και Πλάγιο του Τετάρτου, αλλά η ταυτότητα της μελωδίας δεν αντιστοιχεί πλέον σε αυτούς .

  ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΔΕΥΤΕΡΗ : Η ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
  Στην Αλεξάνδρεια για τη διάσωση της σωστής προφοράς της Ελληνικής γλώσσας επινοήθηκαν οι τόνοι και τα πνεύματα ενώ για την διατήρηση του μουσικού ρυθμού και της μελωδίας των ήχων επινοήθηκαν τα σημαδόφωνα και τα σημαδόχορδα που παράγονται από τα γράμματα της αλφαβήτου.
  Η παρασημαντική αυτή αναπτύχθηκε μετά τον Δ᾽ αιώνα, όταν αναπτύχθηκε και η μουσική ταχυγραφία (στενογραφία), δηλαδή η τέχνη της «συμπυκνωμένης»  γραφής της μουσικής και μάλιστα με καινούρια σύμβολα (τα αγκιστροειδή) τα οποία είναι ανόμοια από τα γράμματα της αλφαβήτου, αν και διατηρούν αρκετά ίχνη της αλφαβητικής παρασημαντικής. Σταδιακά αναπτύχθηκαν αγκιστροειδή με έννοια ολόκληρης μουσικής γραμμής… Για την παρέκκλιση και την μεταβολή της φωνής αναπτύχθηκε και άλλο είδος μουσικών σημείων, η εκφωνητική παρασημαντική που χρησιμοποιήθηκε για την μελωδική ανάγνωση των Αποστόλων και των Ευαγγελίων. Αυτά ήταν πιο απλά .
  Στην εκκλησία καθορίζεται αυστηρά ο ρόλος των ιεροψαλτών και οι προϋποθέσεις διορισμού τους…
Ο Μέγας Αθανάσιος στήριξε και εισήγαγε επιτηδευμένη μουσική στη λατρεία.
Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος (345-407) εισάγει τον Χερουβικό ύμνο και γράφει αντιαιρετικά τροπάρια και ύμνους.
Ο Άγιος Ιερώνυμος (345-420) δίδασκε μουσική στην Ρώμη.
  Προσπερνώντας βιαστικά πολλούς αξιόλογους σαν τον Άγιο Εφραίμ τον Σύρο και τον Σωφρόνιο Πατριάρχη Ιεροσολύμων, πρέπει να αναφέρομε τον Ρωμανό τον Μελωδό, τον Ανδρέα επίσκοπο Κρήτης και Ιεροσολυμίτη, τον Κοσμά τον ποιητή και τον Ιωάννη τον Δαμασκηνό, των οποίων τα έργα είναι από τα ομορφότερα στολίδια της ορθόδοξης λατρείας ακόμη και σήμερα.

  ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΡΙΤΗ : ΤΟ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ
  Ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός διαρρύθμισε και ανακαίνισε την ιερά μουσική και την παρασημαντική της, βάζοντας τέλος στις καταχρήσεις. Εκτός από υμνογραφικό και θεολογικό έργο, έγραψε και μουσική και μάλιστα θεωρητικόν της μουσικής.    
  Σημαντικότερο έργο του η Οκτώηχος, η οποία είναι πρακτική εφαρμογή του θεωρητικού του έργου περί  οκτωηχίας…
  Μεγάλοι μουσικοί συνέχισαν να δημιουργούν, π.χ. ο Ιωάννης ο Κουκουζέλης και ο Πέτρος ο Πελοποννήσιος, ο οποίος απλοποίησε την γραφή της μουσικής.

  ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΕΤΑΡΤΗ: Η ΝΕΑ ΓΡΑΦΗ
  Η αναλυτική σημερινή μορφή της Βυζαντινής μουσικής είναι δημιούργημα συνεργασίας των τριών μεγάλων διδασκάλων Χρυσάνθου αρχιμανδρίτου, Γρηγορίου Λαμπαδαρίου και Χουρμουζίου ιεροψάλτου, το 1814 .
  Αυτά που οι Ευρωπαίοι ονομάζουν νότες, στην Βυζαντινή μουσική ονομάζονται φθόγγοι.
Για να φτιάξομε τους φθόγγους , χρησιμοποιούμε τα πρώτα 7 γράμματα από το Ελληνικό αλφάβητο. Αυτά είναι  τα:
Α      Β      Γ       Δ      Ε       Ζ     Η
Σε κάθε γράμμα προσθέτουμε από ένα φωνήεν ή ένα σύμφωνο και έτσι φτιάχνομε τους φθόγγους για τον πρώτο ήχο.
πΑ    Βου  Γα     Δι     κΕ    Ζω   νΗ
  Στην βυζαντινή μουσική υπάρχουν οκτώ ήχοι. Με τους ίδιους φθόγγους που είδαμε στον πρώτο ήχο, αλλά σε διαφορετική σειρά, φτιάχνομε την κλίμακα (σκάλα) για τον κάθε ήχο. Τα σκαλοπάτια σε μία σκάλα έχουν κάποιο ύψος που το μετράμε με εκατοστά. Στην μουσική κλίμακα τα σκαλοπάτια μετριούνται με ηχομόρια. Όμως αυτό που είναι πολύ σημαντικό να γνωρίζομε είναι το ότι δεν έχουν όλα τα σκαλιά τα ίδια ηχομόρια. Κάποια σκαλιά έχουν περισσότερα, ενώ άλλα έχουν λιγότερα. Αυτό θα το δούμε αναλυτικά αργότερα.
  Μεταφέροντας τον τελευταίο φθόγγο της κλίμακας του πρώτου ήχου στην αρχή της κλίμακας δημιουργούμε την κλίμακα του πλαγίου τετάρτου, η οποία λέγεται και φυσική κλίμακα (στην ευρωπαϊκή μουσική την  αποκαλούν Αρμονική), γιατί αποτελείται από φυσικά διαστήματα.
Νη    Πα    Βου  Γα     Δι     Κε    Ζω   Νη
  Διάστημα είναι η ηχητική απόσταση μεταξύ δύο φθόγγων. Το ανάμεσα  σε δυο συνεχείς φθόγγους διάστημα λέγεται Τόνος .
Υπάρχουν τρία είδη τόνων: ο Μείζων, ο Ελάσσων και ο Ελάχιστος.
Το Μείζονα τον παριστάνομε με τον αριθμό 12, το Ελάσσονα με τον αριθμό 10 και τον ελάχιστο με τον αριθμό 8. Αυτοί οι αριθμοί μας δείχνουν σε πόσα ηχομόρια διαιρείται ο τόνος.
  Κάθε κλίμακα έχει δυο τετράχορδα :
α) το βαρύ (χαμηλό)
β) το οξύ (υψηλό)
Τα δύο τετράχορδα, χωρίζονται μεταξύ τους με ένα τόνο μείζονα που λέγεται διαζευκτικός τόνος.
Κάθε τετράχορδο (Νη-Γα) (Δι-Νη) περιέχει 30 μόρια και το σύνολο των μορίων κάθε κλίμακας είναι 72 μόρια .
Οι φθόγγοι της κλίμακας επεκτείνονται και πάνω από το υψηλό Νη (Πα᾽, Βου᾽ , Γα᾽ , Δι᾽ ) και κάτω από το χαμηλό Νη ( Zω , Κε , Δι )


ΠΗΓΕΣ :
  • Orthodox Cultural Center Bethlehem
  • Orthodox Cultural & Educational Center Beit Jala
  • Arab Orthodox Benevolent Sosiety
  • Γ. Παπαδοπούλου , Ιστορική επισκόπησις της Βυζαντικής Εκκλησιαστικης Μουσικής Σχολής  1904

Τα σκάνδαλα της ΝουΔούλας


Όλυμπος



http://www.olympusphotos.gr/lambdaepsilonupsilonkappaomegamualpha.html

Θα 'θελα




ΘΑ ‘ΘΕΛΑ

Θα ‘θελα
Θα ‘θελα
Να γίνω μέγας ποιητής
Και με δαφνόφυλλα σωρό
Να με στολίζουν
Να όμως που
Δεν με τραβάνε -όσο πρέπει- τα βιβλία
Και η ζωή μ’ απασχολεί τόσο πολύ
Και τους ανθρώπους αγαπώ τόσο πολύ
Που δε μου είναι μπορετό να γράφω πάντα
Μονάχα περί ανέμων
Και υδάτων.
 

ΜΠΟΡΙΣ ΒΙΑΝ

Τετάρτη 1 Μαρτίου 2017

Ο γιός του «πάρτα όλα»




Τραγικό το νωπό τροχαίο όπου έχασαν τη ζωή τους
τρεις ενήλικες και ένα παιδάκι.
Επειδή πολλά λέγονται και πολλά ακούγονται
για το φριχτό, αυτό, περιστατικό και τις κοινωνικές προεκτάσεις του,
προσπάθησα να συγκεντρώσω τηλεγραφικά
κάποια συμπαρομαρτούντα γεγονότα,
και κάποια χαρακτηριστικά στοιχεία
του προφίλ των πρωταγωνιστών,
αφού, πρώτα, συλλυπηθώ θερμά τους οικείους τους:

Ο δυστυχής πατέρας
που είδε την οικογένειά του να γίνεται κάρβουνο
μέσα σε κλάσματα του δευτερολέπτου,
και τη σύζυγό του και το παιδάκι του
να προσμετρώνται στις «παράπλευρες απώλειες»
ενός ακήρυχτου πολέμου,
έδειξε κατανόηση και συμπάθεια για τον αίτιο
της οικογενειακής τραγωδίας του.
Καμιά αναφορά
στην επικίνδυνη και εγκληματική συμπεριφορά του
(ως όφειλε), 
που νομικά θεωρείται (και είναι!),
«Φόνοι κατά συρροήν με ενδεχόμενο δόλο»,
τουθ΄ όπερ σημαίνει σε απλά ελληνικά
ότι πολύ καλά εγνώριζε ότι
όταν τρέχει κανείς με καμιά τρακοσαριά χιλιόμετρα την ώρα,
δεν τον σε σώζει ούτε ο ίδιος ο Θεός αν συμβεί το παραμικρό,
όπως δεν σώζει και όσους δυστυχείς βρεθούν στον δρόμο του!
Σε τέτοιες ταχύτητες ακόμη και ένα λάστιχο να σκάσει,
-ιδίως όταν αυτό είναι χιονολάστιχο σε άσφαλτο και …
εντεκαετίας, παξιμάδι δηλαδή!
 Ο ζάμπλουτος, πάλι, μπαμπάς είχε δώσει
τις εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ «του»,
για να αγοράσει ένα αυτοκίνητο-βολίδα˙
φαίνεται, όμως, πως τσιγκουνεύτηκε να αλλάξει τα πάμφθηνα
(εν σχέσει με το αυτοκίνητο) λάστιχα,
τα οποία, όμως, είναι ένας σημαντικότατος παράγων ασφαλείας!
Το πιο λάστιχο, όμως, θα συγκρατούσε
ένα αυτοκίνητο-... αεροπλάνο στην πορεία του,
είναι μια άλλη κομβική παράμετρος του φριχτού δυστυχήματος.

Ο ίδιος -επιτυχημένος (επιχειρηματικά και οικονομικά)-
πατήρ του οδηγού που την είδε… Σουμάχερ
με τα λεφτά (και το αυτοκίνητο) του μπαμπά
(το μήλο κάτω από τη μηλιά θα πέσει),
πήγε κανονικά στη δουλειά του την Τρίτη,
σαν να μη συνέβαινε τίποτα.
Ζήτησε, μάλιστα, να μην αναφερθεί(!) κανείς στην απώλεια˙
αναρωτιέμαι αν δεχόταν συλλυπητήρια!
Business as usual, που θα έλεγε και ένας Αμερικάνος!
«Το ξεπερνά δια της εργασιοθεραπείας» λένε κάποιοι
επιστήμονες ψυχολόγοι-αβανταδόροι.
Αν, όμως, ένας από τους χιλιάδες μισθοβίωτους υπαλλήλους του
έχανε τον πατέρα του π.χ. από φυσικό θάνατο,
θα έμενε στο σπίτι του τρεις ημέρες για να τον κλάψει˙
πώς, άλλωστε, να δουλέψει, όταν έχει μιαν απώλεια!
πόσο μάλλον αν η απώλεια αφορούσε ένα παιδί του!

Και ερχόμαστε στους πολιτικούς:
Δύο βουλευτές της Αριστεράς
χαρακτήρισαν το τραγικό, αυτό, δυστύχημα, «ταξικό»,
όπως και πράγματι είναι:
ο πάμπλουτος μπαμπάς που δίνει στον κανακάρη του
το πανάκριβο αυτοκίνητό του,
κι εκείνος μιμούμενος, προφανώς, το πατρικό παράδειγμα
και νομίζοντας ότι όλα είναι δικά του (ως υιός του «πάρτα όλα»),
πατάει τέρμα το γκάζι για να ανέβει η αδρεναλίνη του,
να νοιώσει λίγο... Άιρτον Σένα, και όποιον πάρει ο χάρος,
ακόμη και τον ίδιο!
και «καλά», τον εαυτό του δεν τον σκέφτηκε
μπροστά στην εφήμερη… δόξα˙ οι άλλοι, όμως, τι του φταίγανε;
«Φυσικό» ήταν να αντιδράσει ο γνωστός και μη εξαιρετέος Άδωνις,
για να δηλώσει περί του... φθόνου των αριστερών
που... δεν έχουν όσα είχε ο νεκρός οδηγός,
μόνο που τι να ζηλέψουν αφού τώρα πια δεν έχει ούτε μια καρφίτσα:
«Βγήκαν πάλι όλοι αυτοί οι αριστεροί με μίσος, για τον πλούσιο, τον
κακομαθημένο, αυτόν που έχει όσα δεν έχουν για να χύσουν πάλι το βρωμερό τους
φθόνο σαν δηλητήριο».
Για τα αίτια, όμως, και τις εγκληματικές ευθύνες του οδηγού,
ετήρησε αιδημόνως σιγή ιχθύος˙
θα έφταιγε, μάλλον, η… κακιά η ώρα!

Δεν έλειψε, βέβαια, και η (απαραίτητη)
απέχθεια προς τους πολιτικούς
συλλήβδην και αθρόως από γνωστό ραλίστα
και ειδικό επί του ζητήματος,
για τον οποίον ευθύνεται (sic)… η υπερβολική ταχύτης!
Μίλησε, ακόμη (πολύ σωστά!), και για οδηγική παιδεία,
που θα πρέπει να αρχίζει από το Δημοτικό.
Αλλά πόση, πια, οδηγική παιδεία χρειάζεται κανείς
για να σκεφθεί το αυτονόητο;

Πώς, τέλος, αντιμετώπισαν τα βοθροκάναλα την τραγωδία;
με πολύ συμπάθεια, ναι, αλλά και θρήνους για την απώλεια του διαδόχου.
Μίλησαν και για υποδειγματική οικογένεια,
όπου, όμως, οι γονείς είναι... χωρισμένοι!
Και μήπως αναφέρθηκαν στις πελώριες ευθύνες του οδηγού,
ως, επίσης, όφειλαν;
όχι «φυσικά», μια και ο μπαμπάς
είναι ένας από τους καλύτερους πελάτες που έχουν.
Γι’ αυτό επιδόθηκαν σε ύμνους
για τα επιχειρηματικά του επιτεύγματα,
πιάνοντας στον αέρα την ευκαιρία
για λίγη ακόμη (δωρεάν) διαφήμιση!

Φρόντισαν, «φυσικά», να επαινέσουν τον πατέρα
που έχασε τα πιο αγαπημένα του πρόσωπα
τόσο άδικα και τόσο τραγικά μέσα σε μια στιγμή,
για τις «ανθρώπινες» δηλώσεις του.
Αν, όμως, ζητούσε ευθύνες -όπως θα έπρεπε-
τότε θα τον δικαιολογούσαν που μέσα στον πόνο του κλπ κλπ...

Κι αν είχαμε στη θέση της Πόρσε μια νταλίκα,
ο άσημος νταλικέρης θα ήταν απρόσεκτος, επικίνδυνος,
και -γιατί όχι;- εγκληματίας!
Αλλά είπαμε, άλλο σ’ αυτή τη ζωή να είσαι διάδοχος,
και άλλο νταλικέρης!
λέγε με, μ’ άλλα λόγια, Καπιταλισμό...